SOEFISME

Er zijn gelovigen die een tulband dragen, of zwarte kousen, of een tamboerijn bespelen. Er zijn er die God aanbidden, of de zon, of zichzelf. Hun levensovertuiging heeft vaak een exotische naam. In deze serie vertellen gelovigen wat hen beweegt. Aflevering 5: de soefi

Dr. Mab van Lohuizen (61) is kunsthistorica. Ruim dertig jaar geleden kwam ze in aanraking met het soefisme door haar (toen nog aanstaande) echtgenoot, die het met de paplepel kreeg ingegoten. Zijn ouders kenden de Indiase grondlegger van het moderne soefisme, Inayat Khan, persoonlijk en werden zijn leerling. Na Khan's overlijden zette diens familie de verbreiding van zijn levensfilosofie, een boodschap van geestelijke vrijheid en van liefde, harmonie en schoonheid, in het Westen voort. De jongste broer van Inayat Khan werd de leermeester van Mab van Lohuizen.

“In het Westen kijkt men daar soms heel raar tegen aan. Dan zeggen ze: hoezo, een leermeester? Je bent toch een zelfstandig denkend wezen! Maar het gebruik komt uit de oude soefischool. Daar heb je een sheikh, die leiding geeft, ook aan persoonlijke zaken. Je kunt bij zo'n gids terecht. Het is niet iemand die ver boven je staat, maar die je mag zien als een werkelijke vriend of vriendin die je uit zijn of haar ervaring dingen kan aanreiken, maar die nooit zegt: zo moet je het doen. Die ook niet de verantwoordelijkheid van jouw leven op zich neemt. Je gaat als het ware samen op weg. Daar staat men in het Westen nu wat meer voor open, nu allerlei instellingen, zoals de kerk, voor sommige mensen zijn weggevallen en ze vaak niet meer ergens naar toe kunnen met hun verhaal.”

“In de tijd dat ik besloot om moeried te worden, oftewel leerling van de innerlijke school, was dat nog erg ongebruikelijk. Maar het mooie van het soefisme is dat je je eigen godsdienst niet opgeeft. Het is een filosofie, die voor mij persoonlijk ook duidelijk bepaald is door mijn Nederlands hervormde achtergrond. Toen ik mijn man leerde kennen, floreerde ik in bijbelkringen, in een christelijke studentenvereniging. Mijn familie en vrienden begrepen er daarom niets van dat ik me in het soefisme ging verdiepen. Ik was absoluut niet op zoek naar iets anders.”

“Het is op mijn weg gekomen en ik denk achteraf dat dat misschien zo bedoeld was. Als je uit een omgeving komt waar je je als een vis in het water voelt, maar je ontmoet iets dat groter is dan jezelf, dan moet je daarmee in het reine komen.”

De twee zoons van Mab van Lohuizen en haar man zijn niet in de voetsporen van hun ouders getreden. “Ze verzetten zich soms ook tegen onze betrokkenheid. Bij ons thuis werden er bijeenkomsten gehouden, en daar waren ze niet altijd even blij mee.”

“Toen beiden hun eigen weg waren gegaan, bleken de verschillen tussen onze en hun manier van denken niet eens zo groot. Ze zijn allebei duidelijk heel idealistisch ingesteld: de oudste is fotojournalist geworden en de jongste werkt op zee, onder meer voor Greenpeace.”

“Wat je als ouder aan je kinderen overdraagt, moet je voorzichtig en subtiel doen. Ze zouden moeten oppikken hoe je bent als ouder en als persoon, niet per se wat jouw persoonlijke overtuigingen zijn. Je kinderen zijn niet je bezit. Je mag ze een tijdje bij je hebben en dan mag je proberen ze iets te geven waar zij misschien iets aan hebben. Wat ik wel leuk vind, is dat we ze zowel een Westerse als een soefi-naam hebben gegegeven en dat ze beiden hun soefi-naam gebruiken.”

“Het is heel moeilijk om in kort bestek de essentie van het soefisme over te brengen. Het heeft me in elk geval geleerd dat het religieuze heel nauw met je dagelijks leven verweven is. Je moet het léven. Dat geldt natuurlijk binnen het christendom ook, maar ik heb zelf in het soefisme een ingang gevonden waardoor dat duidelijker werd. Ik heb door de uitleg die Inayat Khan aan allerlei filosofische en religieuze begrippen geeft, ook meer begrepen van teksten in de bijbel waarvan ik dacht dat ik ze begreep. Ik kon er door zijn filosofie dieper op ingaan, het werd meer een levende werkelijkheid.”

Negen jaar geleden droeg de Inayat Kahn Memorial Trust het echtpaar Van Lohuizen op om de supervisie op zich te nemen van de bouw van het monument rond het graf van Inayat Khan in New Delhi, India. Sindsdien is Mab van Lohuizen met haar man minstens twee keer per jaar voor langere tijd in India. “Het graf van een soefimeester is iets heel bijzonders”, verduidelijkt ze. “Daar ga je niet heen om te treuren; dat is een plek van meditatie. Daar is een ontmoetingsplaats ontstaan voor mensen uit alle godsdiensten. Er wordt sociaal werk gedaan en we organiseren seminars en concerten van Indiase klassieke muziek. Inayat Khan was zelf ook musicus. Het is een duidelijk onderdeel van de soefi-filosofie dat je je niet moet terugtrekken uit de wereld, maar juist in die wereld moet doen wat nodig is, wat er van je wordt gevraagd.”

“Als je naar India gaat en je ziet de ongelooflijke armoede waar je dan middenin zit en waar wij ook middenin wonen, dan is het vanzelfsprekend dat je probeert iets te doen waarmee je ook de materiële nood wat kunt verminderen. We hebben daar bijvoorbeeld een informeel schooltje opgezet. We vangen kinderen op die in de buurt zwerven en waarschijnlijk anders nooit op een gewone school terechtkomen. Tegelijkertijd proberen we iets aan het onderwijs toe te voegen door het vertellen van soefi-verhalen. Een Indiase psychologe die zich erg aangetrokken voelt tot het soefisme, vertaalt die verhalen en laat de kinderen de verhalen ook spelen. Nou, die vinden dat enig. We hebben nu ook een muziekleraar aangetrokken, een Hindoestaanse fluitspeler. Die brengt ze de basisprincipes bij van ritme en hij zingt oude volksliedjes met ze. Ze krijgen bij ons ook een maaltijd. Alles wordt gefinancierd door giften. Maar je weet natuurlijk: het is maar een druppel op een gloeiende plaat.”

“Het is niet aan mij om te zeggen of ik na dertig jaar soefisme een beter mens ben geworden. Ik kan, denk ik, wel zeggen dat ik beter functioneer. Ik ben anders naar het leven gaan kijken. Dat maakt heel veel uit.”

Mab van Lohuizen fungeert nu zelf als gids voor een aantal mensen. “Dat is een grote verantwoordelijkheid. Je hebt als het ware een kanaalfunctie; niet omdat je zelf zo nodig moet, maar om iets door te geven. Het allerbelangrijkste is, dat je dat kanaal schoon en zuiver houdt. Het gaat niet om je eigen wijsheid, in twee betekenissen van het woord, maar om iets wat je door mag geven, omdat je zelf geïnspireerd bent.”