TUINRUBRIEK - Een winterhard is onzin. Je kan ook niet een beetje zwanger zijn. Maar wanneer is een plant winterhard? En als ie het niet is, wat doe je dan?

Winterhardheid is een afspraak en afhankelijk van de temperatuurzones van Europa. Deze zones worden met cijfers aangegeven. Nederland heeft gedeeltelijk zone 7 en zone 8. Als je in het midden of westen woont dan geldt zone 8. In zone 8 is de gemiddelde laagste temperatuur 9°C onder het vriespunt. In het oosten geldt zone 7 en daar kan het 15°C vriezen. Het gevolg is dat je in het midden en westen planten in je tuin kunt zetten die in het oosten mogelijk 's winters doodgaan.

Maar zo eenvoudig is het niet. Of een plant winterhard is of niet is ook afhankelijk van de standplaats en de grondsoort. In Zeeland zal een Clematis armandii die je aan de westkant van het huis plant zelfs op de vette Zeeuwse klei groeien en de winter overleven. Maar zet je dezelfde clematis op de klei in Groningen dan kan het zijn dat je hem na de winter kwijt bent. Planten hebben bij ons in de winter meestal minder last van de kou dan van natte voeten. Onze winters zijn nat en daar kunnen veel planten slecht tegen. Kijk maar naar alpiene planten. Zij kunnen op hun oorspronkelijke standplaats grote koude verdragen en gaan bij ons vaak in de winter dood. Dat komt omdat zij in de Alpen de hele winter bedekt zijn door een laag sneeuw. De grond onder de sneeuw blijft droog en de sneeuw zelf vormt een warme deken. Als de dooi in het voorjaar aanbreekt, wordt de grond nat en dan kunnen de planten het water gebruiken om weer aan de groei te gaan. Deze alpiene planten kun je met een glasplaatje of kunststof plaat afdekken. Het is heel eenvoudig om twee kunststofplaatjes aan elkaar vast te maken en elke plant van een tentje te voorzien. Met twee glasplaatjes kun je hetzelfde doen of je kunt een constructie maken zodat het glas even boven de plant uitsteekt. Het is niet de bedoeling om de planten helemaal met een soort kasje te bedekken, de lucht moet er wel bij kunnen komen.

Om het nog ingewikkelder te maken: het tijdstip van planten is ook belangrijk. Als je een conifeer in september poot, dan gaat het goed. De grond is nog warm, de wortels gaan groeien en kunnen de plant vastzetten. Als je nu een conifeer poot dan kan hij doodgaan omdat de wortels in rust zijn. Dit is dan ook de reden dat het zelden lukt een kerstboom die na de kerst in de tuin gezet wordt in leven te houden. Deze bomen worden lang van te voren gerooid en in een pot 'gedrukt'. Ze krijgen geen water en verdrogen. Anders is het met een kerstboom die van jongs af aan al in een pot gekweekt is. Deze zal het beter doen, maar alleen als hij water krijgt.

Winterharde planten zoals klimop, hosta's en hulst komen onze winter met glans door. Maar er worden steeds meer exoten aangeplant waarvan we dit ook verwachten. Daar moeten we voorzichtig mee zijn. Planten als bepaalde vuurpijlcultivars (Kniphofia) en Agapanthus gaan dood in de winter als hun kroon (groeipunt) nat is en het dan gaat vriezen. Vocht en vorst is een slechte combinatie. Om dit te voorkomen kun je het blad bij elkaar pakken en over de kroon heen vouwen. Daarna kunnen de planten ingepakt worden in droog blad, stro of schapenwol. Met vliesdoek kun je het bij elkaar houden.

Een mooi gezicht is dat niet. Er zijn botanische tuinen die heel erg hun best doen om planten mooi in te pakken voor de winter, uiteindelijk moet je er maanden naar kijken. Een heel ingenieuze manier om een exotische plant als een niet winterharde banaan (je hebt ook winterharde rassen) de winter door te laten komen is onder het beschermende materiaal een snoer kerstlampjes rond de plant aan te brengen. Als het hard gaat vriezen, doe je de stekker in het stopcontact. De lampjes geven dan net genoeg warmte om de plant buiten de gevarenzone te houden.

In Japan beschermen ze boompioenen door er van rijststro allerlei beesten van te maken, zodat ze 's winters ook aantrekkelijk zijn om te zien. Ze maken ook constructies die ervoor moeten zorgen dat de takken van de zorgvuldig gesnoeide pijnbomen niet bezwijken onder een dikke laag sneeuw. Elk najaar brengen ze deze bescherming opnieuw aan door een grote paal langs de stam van de boom te zetten. Aan de bovenkant van de paal maken ze lange touwen van rijststro vast. De andere kant van de touwen worden aan de zijtakken van de boom vastgemaakt. Deze nuttige kunstwerken zijn niet alleen het behoud van de bomen, maar ook ware kunstwerken.