Struiken met bessen zijn permanente voedertafels

Ben je mens, dan is het nu genieten buiten. Dat begon al met de vorst, die de belofte inhoudt van toertochten en warme chocolademelk. De afgelopen dagen kwam daar nog een laag sneeuw bij, dus nu kunnen we onze lol helemaal niet meer op.

Ben je vogel, dan ligt dat anders. Valt het al niet mee om uit een bevroren bodem voedsel op te diepen, met een laag sneeuw er bovenop kun je niet eens meer zien waar de lekkere hapjes zitten. Als vogel heb je daarom geluk wanneer je territorium zich op een plek bevindt waar een vogelvriendelijk mens woont. Al kan dat geluk ook heel betrekkelijk zijn.

Zo kan ik me voorstellen dat het roodborstje dat in ’zijn’ tuin af en toe wat verdwaalde broodkruimels aantreft, vol afgunst loert naar de spreeuwen iets verderop, die elke ochtend een portie ongekookte havermout op hun voedertafel vinden. Die spreeuwen zouden op hun beurt best willen ruilen met de koolmeesjes aan de overkant, die aan van die heerlijke vetbollen schommelen. Om nog maar te zwijgen van de échte geluksvogels, die van hun ’baasjes’ een mix krijgen voorgeschoteld van gedroogde meelwormen, havermout, gehakte pinda’s en geschilde zonnebloempitten. Met als toetje een pindacake, gevuld met zaden of insecten. Of een zadenkrans, waar je datgene uit kunt pikken waar je toevallig trek in hebt.

Als vogel doe je daar niks aan. De enige die er voor kan zorgen dat een pechvogel in een geluksvogel verandert, is de mens. En die heeft niet altijd tijd of zin om ’s ochtends vroeg en ’s middags laat een voedertafel te vullen of een pindaslinger op te hangen.

Konden vogels praten, dan zouden ze ons laten weten dat er ook nog zoiets als een ’permanente’ voedertafel bestaat. Het enige wat je daarvoor hoeft te doen, zo zouden ze ons laten weten, is een boom of struik planten waar van die lekkere voedzame bessen aan komen.

Wie ruimte over heeft in zijn tuin, zou aan een lijsterbes kunnen denken. Het nadeel daarvan is dat je niet veel variatie aan vogels krijgt, want met een lijsterbes – de naam zegt het al – doe je vooral vogels uit de lijsterfamilie een enorm plezier. Die kunnen zo’n boom in een nacht leeg eten. Andere bomen met bessen waar vogels graag van eten zijn meelbes, vlier, krentenboom en (sier)appelboom.

De kleiner betuinden onder ons hebben de keus uit een grote verscheidenheid aan heesters. Met de bessen van de sleedoorn, meidoorn, duindoorn, vuurdoorn en klimop maak je spreeuwen, lijsters, merels, koperwieken en kramsvogels gelukkig. Heb je rozenbottels in de tuin, dan krijg je een abonnement op groenlingen en vinken. Spreeuwen, lijsters en roodborstjes eten de vruchten van de kardinaalsmuts (Euonymus europaeus), terwijl lijsters en pestvogels afkomen op de rode besjes van de dwergmispel (Cotoneaster dammeri).

Hulstbessen zijn favoriet bij lijsters en kramsvogels. Houd er wel rekening mee dat je, als je een mannetjeshulst hebt, tot sint juttemis kunt wachten op bessen. Bij een vrouwtje moet je overigens ook geduld hebben, bij haar verschijnen de bessen pas na een jaar of vijf, en alleen wanneer er een mannetje in de buurt is. Gelukkig zijn er ook hulsten die minder moeilijk doen: de Ilex aquifolium ’J.C. van Tol’, ’Pyramidalis’ en ’Alaska’ bestuiven zichzelf en krijgen dus altijd bessen. Niet alleen leuk voor vogels, maar ook voor kerststukjes.

De liguster kennen we vooral als haag, maar als je net doet alsof het een struik is (lees: hem niet snoeit), dan krijgt hij bloemen en hangen de takken in herfst en winter vol met zwarte bessen.

De besjes van de taxus staan bekend als giftig, en dat zijn ze ook. Maar vogels kunnen ze rustig eten, want het gif zit alleen in het pitje en dat wordt door hen niet verteerd maar uitgepoept.

En dan is er nog de Gelderse roos (Viburnum opulus). Zelf heb ik geen ervaring met deze struik, maar het schijnt dat vogels heel lang niet naar de bessen omkijken, omdat ze pas na een vorstperiode te pruimen zijn. Let, als u kiest voor een Viburnum, wel op welke u neemt, want er zijn er bij die steriele bloemen hebben en dus geen bessen krijgen.

Nog iets waar je bij de aanschaf van een boom of struik op moet letten, is de kleur van de bessen. Zijn die donker – rood, oranje, paars of blauwzwart – dan kun je ervan uitgaan dat vogels ze eten. Zijn ze wit of geel, laat hem dan maar lekker staan, want dat zijn kleuren die vogels niet goed zien.

En houd de kat binnen.