Na een strenge winter doen veel planten alsof ze dood zijn

Eindelijk begint het dan ergens op te lijken. Zes graden boven in plaats van onder nul, en als de zon schijnt voelt het zowaar een beetje voorjaarsachtig aan. Tijd om de tuin in te gaan en de schade op te nemen die de vorst heeft aangericht. Wat leeft nog, wat is op sterven na dood maar valt nog te redden, en wat is rijp voor de sloop?

Helemaal onvoorbereid ben ik niet. De afgelopen maanden heb ik regelmatig door de tuin gelopen, al was het maar om keukenafval op de composthoop te gooien. Tijdens die wandelingetjes is me uiteraard niet ontgaan hoe de planten erbij stonden.
 
Dat varieerde van florissant tot dramatisch. Al moet het woord 'dramatisch' in dit geval ruim worden opgevat, want net als bij mensen heb je ook bij planten van die types die zich bij een beetje tegenslag aanstellen alsof hun einde nabij is. Mijn Eucalyptus delegatensis is er zo een. Omdat zijn voorouders uit Australië komen, denkt hij dat hij gerechtigd is als koukleum door het leven te gaan. Maar zijn bladeren mogen er dan grijs en verschrompeld uitzien, als ik over zijn bast krab zie ik heus wel dat het daaronder groen en hijzelf dus springlevend is.
 
De mediterrane afdeling heeft de winter verbazend goed doorstaan. De vijgenboom, die zes zachte winters heeft meegemaakt en stilaan begon te denken dat dat blijkbaar zo hoorde, weet inmiddels beter maar heeft zich niettemin kranig gehouden. De takjes van de rozemarijn en de tijm zijn dermate groen, dat ze zo de stoofschotel in kunnen. En ook het olijfboompje heeft al zijn blaadjes nog, maar dat komt omdat hij de winter binnenshuis heeft doorgebracht. Ik ken iemand die haar olijfje buiten heeft laten staan, maar heb nog niet durven vragen hoe het met hem is.
 
Het gazon is mooi groen omdat daar waar eerst gras lag, nu mos groeit. Logisch natuurlijk, gras begint pas bij 6 graden te groeien en zo warm is het nog niet geweest.
 
De Amerikaanse sering ben ik kwijt, vrees ik. Hetgeen niet verwonderlijk is - struiken die 's winters hun blad behouden hebben het moeilijk bij strenge kou en grote temperatuurschommelingen. Omdat hun blad vocht blijft verdampen, vullen ze dat vanuit de wortels aan. Wanneer de bodem bevroren is lukt dat uiteraard niet, en dan krijgen ze last van vriesdroogte. Ze reageren daarop met bruinzwarte blaadjes, of door al hun bladeren te laten vallen. Tref je zo'n sneu exemplaar in de tuin of op het balkon aan, denk dan niet dat dit het einde van de plant is. Bladhoudende struiken zijn komedianten - met hun omgekrulde blaadjes staan ze daar een partij zielig te doen, terwijl ze zich in het voorjaar net zo makkelijk kunnen bedenken en gewoon weer uitlopen. Pas wanneer er half mei nog steeds geen knoppen of bloemen in zitten, zijn ze rijp voor de composthoop.
 
Hoe dieptreurig planten er na de winter ook bij kunnen staan, niet één wint het qua zieligheid van rododendrons. Zodra het koud wordt laten die hun bladeren zo lusteloos hangen, dat je ze geen dubbeltje meer zou geven. Maar vergis je niet: dat is alleen maar slimmigheid. Bij strenge vorst verlagen ze namelijk de sapspanning in het blad, waardoor het blad gaat hangen en zich oprolt. Daardoor wordt de fotosynthese beperkt, er verdampt minder water en voilà: het blad droogt minder uit.
 
Tja, en dan de vijver: daaruit heb ik inmiddels flink wat dode kikkers opgevist. Ik was al voorbereid op narigheid, nadat een vriendin me had verteld dat ze uit haar niet al te grote vijver 67 (!) dode kikkers had gehaald. Gestikt door de moerasgassen, die vanwege de dikke ijslaag nergens heen konden. Nooit geweten dat kikkers zo graag met zoveel op een kluitje zitten...
 
Maar gelukkig is er niet alleen treurnis. De bolletjes kleuren de tuin wit, geel en paars. De primula's en de kerstrozen bloeien. De knoppen van hortensia en rode ribes staan op springen, die van framboos, braam en Japanse bottelroos zijn al goed zichtbaar en de Pieris japonica laat zien dat hij in zijn land van herkomst, de Himalaya, wel erger gewend is dan zo'n 20 graadjes onder nul.
 
En natuurlijk geldt ook hier het Cruijff-adagium, dat elk nadeel z'n voordeel heb. Want kijk nou toch eens hoeveel ruimte je krijgt nadat je de dode planten uit de grond hebt getrokken. Een mooier excuus om nieuwe te kopen is er toch niet?