Aan beleid tegen moslimradicalisering is geen gebrek. Maar wat als islamofoben radicaliseren? Nederland doet te weinig om te voorkomen dat islamhaat extreme vormen aanneemt. Nederlandse moskeeën zijn relatief vaak mikpunt van geweld, meldt onderzoekster Ineke van der Valk in een donderdag verschenen studie.

Maatschappelijke programma's moeten volgens Van der Valk meer aandacht besteden aan ernstige stigmatisering. Jongerencentra weten nu beter dan vroeger hoe ze om moeten gaan met jongeren die een radicale islamitische geloofsopvatting ontwikkelen. Voor jongeren die juist radicaal worden in hun afkeer van de islam zijn de centra nog niet toegerust.

Discriminatie
Van der Valk deed de afgelopen jaren onderzoek naar onder meer racisme en extreem-rechts. In het donderdag verschenen Islamofobie en Discriminatie maakt ze de staat op van de Nederlandse islam-afkeer.

Tussen 2005 en 2010 werden moskeeën 117 keer slachtoffer van geweld - relatief vaak, vergeleken met andere landen. In de Verenigde Staten telde ze slechts 42 incidenten. In 99 van de Nederlandse gevallen kon de politie de daders niet opsporen.

Internationaal
Een mogelijke remedie: structureel onderzoek, bij voorkeur op internationale schaal. 'Nieuwe media creëren nieuwe bewegingen, of liever netwerken, die sterk afwijken van oude sociale bewegingen en organisaties.' De Britse denktank Demos meldde in november dat Europese islamofobie in de lift zit, vooral onder jongeren.

De eerste tekenen zijn volgens Van der Valk hoopgevend. De aanslagen in juli 2011 in Oslo en Utoya zouden betrokkenen wakker hebben geschud. Bovendien heeft de Europese Unie sinds afgelopen najaar budget voor onderzoek en kennisdeling op dit gebied.

Monster
Als de overheid vijanddenken uit het oog verliest, waarschuwt Van der Valk, kan het uitgroeien tot een monster. 'De geschiedenis heeft geleerd dat aan gevallen van genocide, hoe verschillend ook van aard, omvang en achtergrond, steeds een lange periode voorafging waarin vijanddenken en haat tegen maatschappelijke groepen werden aangewakkerd.'

De geschiedenis herhaalt zich nooit op dezelfde wijze, geeft ze toe. Bovendien leidt vijanddenken niet zonder meer tot grootschalig geweld. 'Maar één ding is zeker: in zo'n periode van opbouw van vijanddenken en haat bevinden we ons volop.'