Het staat bijna onverschillig tegenover theologische dogma's en juicht vrijwel iedere vorm van seksuele bevrijding toe. Vrijzinnig christendom sluit naadloos aan op de tijdgeest, constateert New York Times-columnist Ross Douthat. Toch lopen vrijzinnige kerken rap leeg. Geen wonder: ze hebben het kind met het badwater weggegooid.

Stel dat paus Benedictus XVI plots iedere vernieuwing waar vrijzinnige katholieken om hebben gevraagd zou doorvoeren. Hoe zou de kerk van Rome er dan uit komen te zien?

Nou, ongeveer zoals de huidige Episcopaalse Kerk nu. Die heeft ook aan zichzelf gesleuteld tot er bijna niets meer overbleef, schreef de conservatieve Douthat zaterdag in zijn inmiddels veelbesproken column.

De Amerikaanse tak van het vrijzinnige kerkverband heeft nog steeds priesters en bisschoppen, altaren en glas-in-lood. 'Maar qua theologie is het op een bijna onverschillige manier flexibel. Het heeft er geen moeite mee christendom te vermengen met andere godsdiensten en verruilt theologie graag voor seculiere politieke thema's.'

Kerkbezoek is gekrompen
De ironie van dat probleem werd volgens Douthat afgelopen maand treffend geïllustreerd: terwijl de bisschoppen tijdens een vergadering hun zegen uitspraken over kerkelijke homohuwelijken, ging onder bloggers een onderzoek rond waaruit bleek dat de interesse in episcopale kerken sterk terugloopt.

Tussen 2000 en 2010 kromp het bezoek aan de zondagsdienst met 23 procent - geen enkele lidkerk zag groei. Erger nog, schrijft Douthat: dit is slechts het meest recente hoofdstuk. Het gaat al bergafwaarts sinds 1960.

Ook het conservatieve christendom is niet meer zo machtig en inhoudelijk sterk als vroeger, geeft Douthat toe. 'Maar het vrijzinnige christendom is simpelweg ingestort. Vrijwel iedere denominatie (methodistisch, lutheraans, presbyteriaans) die heeft geprobeerd om zichzelf aan te passen aan hedendaagse liberale waarden, zag zijn kerken leeglopen.'

Te veel vrijzinnigheid is fataal
Waarom eigenlijk? De secularisatie-trend verlaart volgens Douthat maar een deel van het probleem. Belangrijker is dat conservatisme een soort kerkelijke duurzaamheid met zich mee kan brengen. Een kerk die zich te zeer op één lijn probeert te brengen met populaire denkbeelden, maakt zichzelf overbodig. Gemeenteleden hebben simpelweg geen reden meer om naar de kerk te gaan - die biedt toch niets dat ze elders ook kunnen krijgen.

Het Vaticaan zou dat beter begrijpen. Kijk maar naar het recent gestarte onderzoek naar progressieve Amerikaanse religieuzen, schrijft Douthat. De 'nonnen' worden niet enkel vermaand omdat hun theologie ondeugdelijk zou zijn, maar ook omdat te veel vrijzinnigheid fataal kan zijn voor hun orde.

Op blogs en opiniepagina's krijgt Douthat sinds zaterdag de wind van voren. Nu we weten dat homoseksualiteit aangeboren is kunnen homo's geen huwelijk ontzeggen, werpt uitgever en journalist Jon Meacham tegen op de website van TIME. En wie de Bijbel niet op de letter gelooft, is niet slap maar eerder realistisch. 'Als dat leidt tot knorrige columns over het einde van het christendom, dan is dat maar zo.'

Bij religiemagazine Religion Dispatches verwijt Sarah Morice-Brubaker Douthat dat hij vrijzinnig christendom wel erg makkelijk diskwalificeert. Als een bepaalde theologie niet erg populair is, vraagt de theologe zich retorisch af, bewijst dat dan dat hij niet deugt?