Het lukt beter om te voorkomen dat de overheid moet ingrijpen bij probleemgezinnen. Jarenlang steeg het aantal kinderen dat via de kinderrechter onder toezicht of uit huis werd geplaatst explosief. Nieuwe cijfers van Jeugdzorg Nederland laten zien dat die grote groei voorbij is.

Tussen begin 2005 en eind 2009 nam het aantal kinderen dat via de rechter een gezinsvoogd kreeg toegewezen met ruim veertig procent toe. Dit wordt wel het Savannah-effect genoemd, naar het peutermeisje dat in 2004 door haar moeder en stiefvader werd vermoord. Hun gezinsvoogd had dit niet zien aankomen.

Die traumatische gebeurtenis maakte jeugdzorgmedewerkers voorzichtig: ze vroegen de rechter vaker om in te grijpen. Die tendens lijkt nu gebroken: het aantal gedwongen jeugdbeschermingsmaatregelen steeg met één procent, terwijl het aantal kinderen dat hulp kreeg met vier procent steeg. Daarnaast verleenden hulpverleners meer lichtere hulp aan kinderen in de vertrouwde omgeving van hun gezin. Het eigen netwerk - buren, tantes, grootouders - werd vaker ingeschakeld.

"Door Savannah hebben we heel goed gezien welke risico's kinderen kunnen lopen", zegt Jan-Dirk Sprokkereef van Jeugdzorg Nederland, waarbij alle Bureaus Jeugdzorg en 56 jeugdhulporganisaties zijn aangesloten. "Nu lukt het ons beter om de problemen van een kind vroegtijdig in het eigen gezin, of anders in een pleeggezin op te lossen."

Vanwege allerlei publiekscampagnes kwamen er in 2010 meer meldingen van kindermishandeling binnen bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK). Ook deze probleemgezinnen kregen vaker hulp aan huis. Kinderen die wél uit huis werden geplaatst, belandden in 2010 vaker dan in 2009 in een pleeggezin, in plaats van in een tehuis.

Sprokkereef is blij met de ontwikkeling. "Want wat gun je een kind? Dat het thuis op een goede manier opgroeit. Als dit lukt, is het winst voor allen. Ondertoezichtstelling wil je liever niet. Uithuisplaatsing is helemaal een traumatische ervaring."


Voor elk type hulp is er ander potje met geld
Het klinkt eenvoudig: help een kind met problemen in z'n eigen gezin. Maar in de praktijk is die 'hulp aan huis' lastig te organiseren.

Neem een meisje (14) dat spijbelt van school en vaak van huis wegloopt. Ze heeft diabetes, moet regelmatig insuline spuiten, maar rommelt daarmee. Haar moeder weet zich geen raad. Uit onderzoek blijkt dat het meisje een trauma heeft, veroorzaakt door het overlijden van haar vader.

De oplossing voor dit kind is een combinatie van traumabehandeling, toezicht op haar insulinegebruik en begeleiding vanuit school. Haar moeder kan daarnaast opvoedhulp gebruiken. Deze verschillende hulpvormen worden bekostigd uit verschillende potjes. Ze moeten ook op elkaar afgestemd worden.

"Dit blijft moeilijk, al lukt het in het huidige systeem vaker om zo'n oplossing te vinden. Maar nog niet vaak genoeg", zegt Jan-Dirk Sprokkereef van Jeugdzorg Nederland.