REPORTAGE | Met rode wangen en het puntje van zijn tong uit de mond loopt Nick Monnikhof (16) door de keuken van scholengemeenschap het Erasmus in Almelo. Met nog een paar minuten te gaan voordat hij het voorgerecht moet serveren, is de spanning van zijn gezicht af te lezen.

Het is dan ook niet zomaar een voorgerecht dat hij maakt, maar de eerste gang van een door het Cito bedacht viergangendiner. Weet hij alles goed en op tijd te bereiden, dan kan hij het vak Horeca, Toerisme en Voeding afsluiten. Nick is een van de tien vmbo-leerlingen die afgelopen donderdagavond hun praktijkexamen deden. Landelijk staan in april en mei zo'n 850 leerlingen achter de pannen.

"Hoeveel meloen heb je gebruikt?", vraagt docent Gert-Jan Steenhagen als hij de bak met fruit van Tom Molema (16) ziet. "Eén meloen", antwoordt hij. Een halve meloen te weinig. In alle haast zoeken ze er nog een stuk fruit bij. Ondertussen meldt de eerste ober zich al bij de keuken. "Cocktails!" De kok met wie hij die avond samenwerkt knikt en loopt naar de koelkast. "Bon!"

Niet alleen koken, maar ook tafelschikking en serveren horen bij het examen. Koken vinden de meesten spannender dan tafels dekken en serveren. In de keuken kan veel meer misgaan, zeggen ze. "Bestek kun je niet laten aanbranden", aldus Tom.

Toch ziet docent Henk Leferink - voor de gelegenheid in blouse, stropdas en pantalon - in het restaurant nog wel dingen misgaan. "Deze leerling heeft de salade niet op de menukaart gezet", merkt hij op als hij de gedekte tafels inspecteert. "En hier heeft iemand een ijslepel in plaats van cocktailbestek neergelegd."

De eerste gasten zitten er inmiddels klaar voor. Hoewel de eters de leerlingen niet kennen, spreken sommigen hun gastheer toch nog even moed in. "Goed je best doen, Jamie, je kunt het", drukt een oudere man hem bij binnenkomst op het hart. "Niet zenuwachtig worden, hè?" Met rode wangen lacht Jamie Niks (16) de man toe.

Met de linkerarm op zijn rug en een witte diendoek over zijn rechterarm loopt hij heen en weer tussen de keuken en het restaurant, en serveert hij de gangen. Het zweet staat hem op zijn voorhoofd. Wat hij zijn gasten die avond serveert, moet geheim blijven voor andere examenkandidaten in het land, maar 'het smaakt grandioos', laat een gast zich ontvallen.

Als zijn tafel na ruim een uur aan het ijs zit, blikt Jamie terug op een goed examen. "Maar ik heb wel een paar domme fouten gemaakt. Bij het hoofdgerecht mag er maar één glas op tafel staan, bij mij stonden er twee. Ik heb ze pas weggehaald tijdens het eten."

Met het ijs op tafel is ook in de keuken de rust teruggekeerd. Het ging goed, denken Nick en Tom. "Paar kleine foutjes." Een aantal van hen wil na de examens verder in de horeca. Bakker worden, of receptionist in een hotel. Eerst volgen de minder leuke klussen. Afwassen, schoonmaken en dan de boeken in, want de examens Nederlands, wiskunde, Engels en economie wachten.

Trouw volgt tijdens de examens leerlingen van openbare scholengemeenschap het Erasmus in Almelo.

Toetsen deels digitaal

Vandaag beginnen zo'n 205.000 middelbare scholieren aan de centraal schriftelijke examens. Eind maart konden scholen al de eerste centraal schriftelijk en praktische examens (cspe) afnemen, een combinatie van (computer)toetsen en praktijk.

Het vmbo heeft de meeste examenkandidaten (105.350), daarna volgen havo (58.700) en vwo (41.200). Van de vwo'ers maakt een kwart het examen Grieks of Latijn. Ook dit jaar worden weer meer examens digitaal afgenomen. Vmbo'ers die de basisberoepsgerichte leerweg volgen, maken al hun examens op de computer.

Bijna tweehonderd scholen nemen de examens bij de kaderberoepsgerichte leerweg digitaal af. Op het havo en vwo kan een computerexamen alleen bij kunst en muziek.