De Citotoets? Roel de Vries, directeur van de Julianaschool in Schagen, ziet er niets in. Zijn leerkrachten zijn heel goed in staat zelf te bepalen op welk niveau hun leerlingen zitten. "Daar hebben we dat toetscircus niet voor nodig."

Op 6200 basisscholen zal het vandaag doodstil zijn in het klaslokaal van groep 8. Hoogstens klinkt er het gezucht en gesteun van leerlingen, als de vragen van de Cito-eindtoets hun te moeilijk zijn. Die toets wordt vandaag, morgen en overmorgen afgenomen.

Maar op de Julianaschool is het vandaag een dag als alle andere - net als op 15 procent van alle basisscholen. Deze scholen hebben ervoor gekozen niet de Cito-eindtoets af te nemen. Omdat ze het nut van die toets niet inzien. Of omdat ze andere toetsen beter bij hun eigen onderwijs vinden passen.

Dit jaar hebben scholen voor het laatst de vrijheid om een eindtoets te kiezen die zij zelf geschikt vinden. Vorige week diende minister Van Bijsterveldt namelijk een wetsvoorstel in bij de Tweede Kamer, waarin de Cito-eindtoets verplicht wordt gesteld voor alle basisscholen. Die toets moet helpen te bepalen op wat voor middelbare school een kind terecht kan. Daarnaast moeten basisscholen er ook hun eigen prestaties mee in beeld brengen, vindt Van Bijsterveldt. En de onderwijsinspectie gaat dat ook doen.

Nergens voor nodig, vindt De Vries van de Julianaschool. "Wij weten wat een kind kan. Een toets is alleen handig als ouders daar een heel ander beeld van hebben", zegt hij. "En wij geven aan het voortgezet onderwijs hier in Schagen precies door wat elke leerling nodig heeft om te presteren. Dat werkt heel goed." Een toetsscore, wil De Vries maar zeggen, voegt daar weinig aan toe.

"Een kind is meer dan een score op rekenen en taal", zegt ook directeur Peter van Bergen van de Gerardus Majellaschool in Reeuwijk. Net als de Julianaschool neemt zijn school in plaats van de Cito-eindtoets de NIO-toets af, een soort intelligentieonderzoek dat over meer dan alleen taal- en rekenprestaties gaat.

Van Bergen vreest vooral de bij-effecten van de Citotoets. Ouders gaan met hun kinderen oefenen met die toets, om de scores op te krikken. Middelbare scholen houden strikt vast aan minimumscores voor toelating. En de inspectie rekent scholen op de toetsscores af. Van Bergen: "Een ijkpunt aan het eind van de basisschooltijd is niet slecht. Maar de Citotoets is alleenzaligmakend geworden. Dat is nooit de bedoeling geweest."

Zal de verplichte Cito-toets invloed hebben op het onderwijs? De scholen die nu nog voor een andere toets kiezen, zijn er niet gerust op. "Ik merk nu al: scholen gaan oefenen op de manier waarop het Cito vragen wenst te stellen", zegt De Vries van de Julianaschool. "Maar uiteindelijk gaat het er niet om of we kinderen leren goed te zijn in het afleggen van toetsen, maar om te zorgen dat ze goed zijn in leren."

Gerard Hessling van basisschool De Rozenbeek in Velserbroek ziet nog een gevaar. "Als je veel gaat oefenen met de Citotoets, haal je misschien hogere scores", zegt hij. "Daarmee krik je het beeld van je eigen school op. Maar zulke scores geven een scheef beeld van wat een kind werkelijk kan."