commentaar Het rapport van de Algemene Rekenkamer over de kosten van al dan niet verdergaan met de Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter, kon niet op een beter moment komen.

De partijen die over een nieuwe regering onderhandelen, weten nu dat verder uitstel van de belangrijkste beslissingen over een nieuw gevechtstoestel voor de luchtmacht zinloos is. Het nieuwe kabinet zal hom of kuit moeten geven.

De Rekenkamer is kristalhelder: elk alternatief voor de huidige plannen heeft meer nadelen dan voordelen. Uit het ontwikkelingsproject stappen, betekent vele weggegooide miljoenen en geen compensatieorders voor de Nederlandse industrie, hoe onzeker die orders overigens ook zijn, mocht Nederland blijven participeren.

De JSF kopen, als die uitontwikkeld is, is duurder dan wanneer Nederland blijft meedoen met de ontwikkeling van het toestel. Een beslissing om een ander vliegtuig te kopen, betekent dat de investeringen in de JSF weggegooid geld zijn.

Deze beide argument pleiten ervoor om, ondanks alles, te blijven participeren in de ontwikkeling van de JSF. Maar ook dan, aldus de Rekenkamer zal de ambitie van de luchtmacht drastisch moeten worden bijgesteld. Voor de JSF is een budget beschikbaar van 4,5 miljard euro. Dat lijkt veel, maar met de jaren is gebleken dat daarvoor minder toestellen gekocht kunnen worden dan gedacht. Aanvankelijk zou Nederland er meer dan 100 kunnen kopen (voor een hoger budget). Minister Hillen bracht dat aantal niet lang geleden terug naar 58, maar volgens de Rekenkamer tonen de jongste inzichten aan dat het er nog aanzienlijk minder worden.

Het budget moet omhoog, of de ambitie omlaag. Dat is de terechte conclusie van de Rekenkamer. Een hoger budget is onwaarschijnlijk, zonder dat de JSF andere defensie-onderdelen gaat 'opeten'. Dat gevaar dreigt alleen niet als de nieuwe minister van defensie veel meer geld krijgt, een niet waarschijnlijk en ook onwenselijk scenario.

De enige verstandige oplossing is dat defensie haar taken heroverweegt. Heeft Nederland een volwaardige marine en luchtmacht tegelijkertijd nodig?

De vraag toont opnieuw de noodzaak te zoeken naar een intensievere Europese samenwerking op defensiegebied. In dat geval is specialisatie een wenkend perspectief. Nederland zou een volwaardige marine kunnen hebben en voor de luchtmacht leunen op een ander land. Op de huidige manier doormodderen is de slechtste optie.