commentaar Dat de Tweede Kamer het initiatief in de kabinetsformatie naar zich toe getrokken heeft, is tot nu toe een redelijk succes gebleken. Bij de behandeling van de wijziging van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer - en ook nog vlak voor de verkiezingen - had ook deze krant daarover grote twijfels.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat die tot nu toe niet bewaarheid zijn. De Kamer en de door haar aangestelde verkenner Henk Kamp hebben de eerste week na de verkiezingen ten volle benut, waardoor donderdag een goed debat kon worden gevoerd over de gevolgen van de verkiezingsuitslag en waardoor nu met volle vaart is begonnen aan een eerste (en hopelijk laatste) poging tot kabinetsvorming.

Eén kanttekening moet daarbij wel worden gemaakt. De uitslag van de Kamerverkiezingen van vorige week woensdag is, vergeleken bij met name de uitslag van twee jaar geleden, redelijk eenduidig. Het voorlopige succes nu biedt geen enkele garantie dat bij een met 2010 vergelijkbare uitslag de Kamer ook met succes de formatie in eigen hand zou kunnen houden. Het ultieme bewijs dat het staatshoofd kan worden gemist als onafhankelijke procesbegeleider is vooralsnog niet geleverd.

VVD en PvdA kunnen nu met hopelijk grote voortvarendheid beginnen aan hun onderhandelingen. Dat er geen derde of zelfs vierde partij bij betrokken wordt, is logisch. De risico's van het ontbreken van een meerderheid voor VVD en PvdA in de Eerste Kamer worden sterk overdreven.

Ook het herhaalde pleidooi van SP-fractievoorzitter Emile Roemer voor een centrum-links kabinet is niet realistisch. Zeker, het moet maar afgewacht worden of VVD en PvdA in staat zijn een stabiele coalitie te vormen, maar dat zou net zo zeer voor de door Roemer gewenste combinatie gegolden hebben. Bovendien, en dat negeert Roemer gemakshalve, heeft D66 steeds gezegd niet aan zijn droomcoalitie mee te doen.

Al met al is het dan ook logisch en wellicht zelfs prijzenswaardig dat PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom de eerder beoogde samenwerking met de SP (voorlopig) heeft afgezworen.

Samsom en Rutte nemen een groot risico door nu te zoeken naar een vruchtbare samenwerking. Niet iedereen in hun achterban zal dat als de gewenste uitkomst van de verkiezingen hebben gezien. Het landsbelang vraagt er echter om. Niet om slappe compromissen die stilstand tot gevolg hebben, maar om echt sociaal-liberaal beleid.