Vier uur per maand verplicht familieleden helpen in verpleeg- en verzorgingstehuizen. Het plan van zorgorganisatie Vierstroom om hiermee vanaf de herfst in twee van haar vestigingen proef te draaien, heeft een discussie over eigen verantwoordelijkheid in de zorg losgemaakt. Enkele reacties uit de branche.

'Niet elk kind kan bijdragen'
Yvonne van Gilse is directeur van LOC Zeggenschap in Zorg, en vertegenwoordigt de belangen van bewoners van 2200 zorginstellingen in Nederland.

"De rol van familieleden staat niet ter discussie. Maar ik sla aan op het woordje 'verplichten'. Dat woordje benadrukt de ongelijkwaardigheid in de relatie tussen familielid, zorginstelling en bewoner. Vierstroom lijkt zo de verantwoordelijkheid van familie en bewoner voor hun eigen leven over te nemen.

"Wanneer iemands vader of moeder naar een verpleegtehuis gaat, is het vaak lastig in te schatten wat de verantwoordelijkheden van de familieleden zijn. Het gesprek tussen zorginstelling en familieleden hierover komt nu al moeilijk op gang. Zo'n verplichting kan deze relatie behoorlijk forceren.

"Voor veel familieleden is het vanzelfsprekend dat ze bijdragen in de zorg. Maar er kunnen situaties zijn waarbij een kind niet kán bijdragen, denk aan verstoorde familieverhoudingen. Door een verplichting in te bouwen of een afkoopsom te introduceren, schiet je het doel voorbij."


'Dit lost personeelstekort niet op'
Hans Hoogerheide werkt al 35 jaar in diverse functies in de ouderenzorg, en publiceerde veel over het onderwerp. Momenteel heeft hij een adviesbureau in Capelle aan de IJssel.

"Deze discussie mag best gevoerd worden, maar niet zo lang zorgbestuurders schandalig veel verdienen. Veel erger is het dat geld op plekken belandt waar het niet ten goede komt aan ouderenzorg.

"Het is geen oplossing voor personeelsproblemen. Mensen willen niet werken in de ouderenzorg, omdat het simpelweg niet leuk is. Er is sprake van lopende band-zorg. Bij instellingen die dat anders aanpakken, is heus geen personeelstekort.

"De samenleving moet het voortouw nemen. Het zou hoe dan ook een goede ontwikkeling zijn als we ons in deze samenleving eens wat meer van elkaar zouden aantrekken."


'Benieuwd naar de resultaten'
De Beroepsvereniging voor Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (VenVN) ziet zowel voors als tegens, vertelt Monique Verkerk.

"Wij zeggen: belonen is beter dan straffen. Want het gaat hier wel om een opgelegde verplichting. Wel past het in het overheidsbeleid dat er meer welzijnszorg aan bewoners geboden moet worden. We zijn benieuwd naar de resultaten van de proef.

"Zorg doe je namelijk samen. Familieleden nemen nu ook al taken over van verzorgend personeel. Bewoners vinden het prettig dat bijvoorbeeld het wassen door een vertrouwd persoon gebeurt.

"Ook zien we geen bezwaar in het toedienen van medicatie, zolang dat onder deskundig toezicht gebeurt. Allemaal zaken die je met elkaar kunt afspreken."


'Verplichten is ontzettend stom'
Evelien Tonkens is bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam.

"Zorginstellingen zijn al langer bezig mensen actief te betrekken. Maar gaan verplichten is eigenlijk ontzettend stom: want als je mensen aanspreekt op eigen verantwoordelijkheid, blijkt uit onderzoek, komt dat als een boemerang terug. Dan gaan mensen hun verantwoordelijkheden opsommen, zeggen dat ze al genoeg doen.

"Je betrekt mensen door een persoonlijke aanpak. Een zorginstelling kan bij een intakegesprek benadrukken een eigen bijdrage fijn te vinden - en dan kijken wat aansluit bij de wensen van de familieleden.

"Het neoliberalisme, het gevoel dat de samenleving harder wordt, het idee dat alles zo efficiënt mogelijk moet: hierdoor willen veel mensen juist een menselijk gezicht tonen. Nu de zorg het met steeds minder geld per patiënt moet doen, zie je dat mensen vaker uit zichzelf willen bijdragen."