De toegenomen aandacht voor mogelijke gevolgen van traumatische ervaringen heeft bij brandweer, politie en ambulancezorg nog niet geleid tot een sluitend systeem van (na)zorg.

Het is allang geen taboe meer dat geüniformeerden psychische klachten kunnen overhouden aan hun ervaringen bij het assisteren na een ernstig verkeersongeluk, zelfmoord of grootschalige vechtpartij.

Maar dat wil niet zeggen dat de (na)zorg over de hele linie goed geregeld is, blijkt uit onderzoek door kenniscentrum Impact in opdracht van het ministerie van veiligheid en justitie en stichting De Basis.

Ex-werknemers
Wie brandweer, politie of ambulancezorg verlaten heeft, grijpt sowieso naast de door de werkgever geregelde zorg. Voor werknemers in actieve dienst is meestal wel collegiale ondersteuning beschikbaar, maar de kwaliteit daarvan is nogal wisselend en staat door bezuinigingen onder druk.

De onderzoekers van Impact beschouwen het als winst dat de aandacht voor psychosociale klachten door traumatische ervaringen de afgelopen tien jaar is toegenomen. Ook bij de brandweer, politie en defensie - sectoren waar vanouds een machocultuur heerst - praten mensen makkelijker over hun gevoelens.

Collegiale ondersteuning
Vooral collegiale ondersteuning blijkt effectief om ervaringen te verwerken. De onderzoekers stellen echter ook vast dat "in diverse regio's wordt aangegeven dat er nog leidinggevenden 'van de oude stempel' zijn die het nut van het bedrijfsopvangteam niet inzien".

Hulpverleners hebben bovendien vaak zelf de neiging om problemen te bagatelliseren. Kenniscentrum Impact beveelt aan om meer bekendheid te geven aan collegiale ondersteuning en deze door training ook te verbeteren. Leidinggevenden moeten psychosociale klachten beter leren herkennen.

Het is volgens Impact belangrijk om ook de 'postactieven' (voormalige werknemers) in beeld te houden, bijvoorbeeld door hen voorlichting over hun vroegere werk te laten geven en door reünies te organiseren. Daar kunnen eventuele psychische naweeën aan het licht komen en kan de organisatie ondersteuning bieden aan de ex-werknemer en het thuisfront.

Morele verantwoordelijkheid
Volgens commissaris Stefan van Zanten, leider van het programma versterking professionele weerbaarheid, heeft de politie op dit gebied een morele verantwoordelijkheid.

"Deze mensen hebben jarenlang dag in dag uit grote risico's gelopen en belangrijk werk verricht. Dan mogen zij van de politie ondersteuning verwachten, ook als zij na uitdiensttreding nog problemen ontwikkelen."

Wettelijk vastleggen
PvdA en D66 willen het recht op (na)zorg wettelijk vastleggen, zoals voor militairen al in de Veteranenwet is gebeurd. Defensie is de enige sector die ondersteuning biedt aan oud-medewerkers, maar dat blijkt ook geen garantie voor een sluitende aanpak. Veel veteranen mijden zorg omdat ze denken dat ze lang op hulp moeten wachten en van het kastje naar de muur worden gestuurd.

Impact doet Defensie de aanbeveling om actiever hulp aan te bieden. Dat heeft volgens personeelsdirecteur landmacht Marius van Zeijts wel grenzen. "Als veteranen problemen hebben maar niet gevonden willen worden, kan Defensie niets doen om ze te achterhalen en ben je ze kwijt."

Voor stichting De Basis bevestigt het onderzoek ervaringen uit de praktijk. "We weten sinds enkele jaren wat goed werkt en wat niet", zegt woordvoerder Daan Russchen. De Basis biedt geüniformeerden zorg en nazorg bij ingrijpende gebeurtenissen.

"Dat de behoefte aan gespecialiseerde zorg niet ophoudt na het verlaten van de dienst, weten we allang. Bij de Basis komen soms mensen van ver in de tachtig die voor het eerst ondersteuning vragen."