opinie Bert Keizer kraakte in Trouw een arts die het leven van een demente beëindigde. Jan Molenaar vindt de columnist 'tiranniek'

Toen ik afgelopen weekend de column van Bert Keizer las in Trouw, moest ik denken aan het artikel 'De tirannie van principes' uit 1981 van filosoof Stephen E. Toulmin. Keizer trekt van leer tegen een huisarts, collega X, die na een eerder uitgebracht schriftelijk verzoek het leven van een inmiddels demente patiënte beëindigde. Hij meldde dat aan de regionale toetsingscommissie. Deze concludeerde dat de arts heeft gehandeld overeenkomstig de wettelijke eisen.

Keizer baseert zijn kwalificatie van het gedrag van de huisarts op een verslag in NRC Handelsblad, waaruit zou blijken dat de huisarts de commissie onjuist heeft geïnformeerd. Keizer denkt dat de toetsers zichzelf bij het lezen van dit verslag met volle kracht voor het hoofd zullen slaan en hoopt dat zij collega X opnieuw ter verantwoording roepen.

Rigide opvatting
Vanwaar die zware en heftige beschuldiging? Die komt voort uit de rigide opvatting van Keizer dat na het intreden van dementie - ondanks de aanwezigheid van een eerder opgestelde schriftelijke verklaring met het verzoek hiertoe - euthanasie niet meer mogelijk is. Een gesprek met de patiënt over die verklaring en over euthanasie zou dan onmogelijk zijn geworden. Die is dan wilsonbekwaam zodat euthanasie volgens de definitie die in ons land wordt gehanteerd, uitgesloten is.

Dementerenden laten inslapen verwordt dan tot, zoals Keizer dat noemt, 'ex-mensen uitboeken, die nu huisdier zijn geworden, zodat baasje mag besluiten ze te laten inslapen'. Hij roept de huisarts op uit de anonimiteit te treden om zich in het openbaar te verantwoorden voor zijn 'beschamend gedrag'.

Schavot
Wat beweegt Keizer zijn collega op het schavot te brengen? In zijn artikel wijst Toulmin er op dat voor gerechtigheid zowel law als equity nodig zijn, een goede balans tussen recht en billijkheid. Die balans lijkt in dit geval helemaal zoek te zijn.

Recht staat hier voor wet en regelgeving. Billijkheid heeft als instrumenten het gezond verstand en een goed onderscheidingsvermogen. In onze moderne, complexe samenleving waarbinnen iedereen betrekkelijk vreemd is voor elkaar, gelden wet en regelgeving die voor iedereen gelijk zijn. Voor zaken en beslissingen die tot de intieme levenssfeer behoren, is meer onderscheid en gezond verstand nodig om te kunnen voldoen aan de unieke behoefte van ieder mens als individu.

Het bewaren van het evenwicht tussen recht en billijkheid is onder die omstandigheden een grote kunst. Euthanasie en levensbeëindiging bij wilsonbekwamen zijn overwegingen en beslissingen die vallen binnen intieme relaties, tussen echtgenoten, ouders en kinderen, vrienden, en ja, als het goed is tussen de huisarts en diens patiënt. Het zijn moeilijke, zeer persoonlijke beslissingen. En juist hier is, zo blijkt telkens opnieuw, de balans tussen recht en billijkheid delicaat en gemakkelijk verstoord, omdat geen enkele situatie dezelfde is, en gelijke regels en gelijke behandeling voor iedereen onmogelijk zijn. Grote behoedzaamheid in het oordeel achteraf is hier geboden.

Inquisitie
Wees op je hoede voor de buitenstaanders, de toeschouwers die achteraf precies weten welke keuze gemaakt had moeten worden, namelijk altijd die van hen! Vaak willen zij anderen die, in hun ogen enig juiste, keuze in wet en regelgeving opleggen. Zij betrachten de ethiek van vreemdelingen, waarin alleen hun tirannieke principes van kracht zijn.

De inquisitie waartoe door Keizer wordt opgeroepen en het schavot dat nu al voorbarig in gereedheid wordt gebracht, leiden slechts tot confrontatie, waar arbitrage en vreedzame beslechting van geschillen geboden zijn.