commentaar Wil je welvaartsziekten terugdringen, dan moet je aan preventie doen, en vooral bij mensen met een laag inkomen. Aldus het jongste advies van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg.

Revolutionair kun je dat advies niet noemen, het is volstrekt logisch. Probleem is alleen dat deze logica niet past in de politieke opvattingen van de verantwoordelijke minister.

Minister van volksgezondheid Edith Schippers (VVD) is liberaal en vindt dat mensen vrij moeten zijn in hun gedrag, ook als het gaat om leefgewoonten die de gezondheid schaden, zoals roken, drinken en te vet eten. In de visie van Schippers is het niet de taak van de overheid mensen van die ongezonde leefgewoonten af te houden.

Waar het gaat om vrijheid en verantwoordelijkheid, is die opvatting in de kern juist. Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun gedrag en voor de gevolgen daarvan. Ze zijn dus ook verantwoordelijk voor de gevolgen van dat gedrag voor hun omgeving en voor henzelf. Als iemand twintig sigaretten per dag wil roken, is dat zijn goed recht, en wie patat wil eten, mag dat.

Je moet inderdaad terughoudend zijn in het voorschrijven van gedragsregels. Maar waar de maatschappelijke kosten van ongezond gedrag oplopen of misstanden groeien, kan ingrijpen in de individuele vrijheden nodig zijn. En Schippers' adviseurs van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg voeren daarvoor goede redenen aan.

Welvaartsziekten, zoals hart- en vaataandoeningen, hebben alles te maken met leefstijl. Ze kunnen niet uitgebannen, maar wel verminderd worden door gezonder te leven. Daarbij komt dat ook op dit vlak de maatschappelijke kloof groeit; ongezond leven en welvaartsziekten komen bij mensen met een laag inkomen meer voor dan bij hogere inkomens.

Die economische verschillen in gezondheid zijn er altijd geweest. Die werk je niet zomaar weg. Maar een gezonde overheid zou ernaar moeten streven de verschillen kleiner te maken. In Nederland lopen ze echter op, zoals ook de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden groeit.

Dat mag een samenleving, dat mag een overheid niet laten gebeuren, ook een liberale niet. De Raad voor Volksgezondheid en Zorg stelt geen draconische verboden voor. Hij bepleit een preventiefonds waarmee gezonde leefgewoonten gestimuleerd worden. En hij oppert een accijns op slechte vetten. Kijkend naar de persoonlijke vrijheid zijn dat bescheiden stappen, kijkend naar de maatschappelijke ontwikkeling heel belangrijke.