REPORTAGE | De meesten van ons zitten zaterdagochtend vroeg met kleine oogjes aan de ontbijttafel van Brugstede in het Overijsselse Lemelerveld. 'We', dat zijn de kleine twintig proefslapers die een nachtje in dit pas opgeleverde 'woonzorghuis' voor ouderen hebben doorgebracht. We zijn gevraagd in de praktijk te testen of de modernste technische snufjes - in vaktaal domotica geheten en hier bedoeld als alarmeringssysteem - die in het appartementencomplex zijn aangebracht, in de praktijk wel werken.

Want Brugstede, waar dementerenden en ouderen met lichamelijke aandoeningen worden verzorgd, ontvangt deze week de eerste bewoners en onderwerpt de technologie graag aan een laatste proef. Dus dwalen wij 's nachts in opdracht door de gangen, drukken we op alarmknoppen en worden we 'gezien' door sensoren die aangeven dat we hulp nodig hebben bij het uit bed komen.

De twee dienstdoende medewerksters hebben een mobiele telefoon waarop onmiddellijk alle alarmmeldingen verschijnen, met de naam van de bewoner, het kamernummer en de aard van de melding. Het resultaat van één nacht proefdraaien: we hebben met z'n allen zo'n vijftig keer alarm geslagen en meestal werd daar adequaat op gereageerd door de nachtdienst. Toch worden ook hier de onvermijdelijke kinderziektes ontdekt.

Stemmen op de gang
Zo blijkt de akoestische bewaking, waarbij een bewoner gewoon om hulp kan roepen als hij de rode alarmknop niet kan vinden, niet goed te werken. De dienstdoende verzorger vraagt dan via een spreekverbinding wat er aan de hand is. Maar omdat er deze nacht veel stemmen klinken op de gang, denkt het systeem voortdurend dat de proefslaper zichzelf meldt.

Aan de onvolkomenheden wordt gewerkt, zegt medeslaper en directeur Henk van Kampen van Zorggroep Raalte, waar Brugstede onder valt, de volgende ochtend. Hij is een tevreden man. "Dit was precies de bedoeling. Alle deelnemers hebben opgeschreven wat er goed of fout ging en die gegevens worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van het systeem."

Onontbeerlijk
Toen Van Kampen in 2008 als bestuurder aantrad bij de van oorsprong katholieke, inmiddels algemeen christelijke Zorggroep Raalte streden de bewoners van Lemelerveld al vijf jaar voor opvang van ouderen in het eigen dorp. Die kwam er in de vorm van dertig nieuwe appartementen, maar er zat wel een prijskaartje aan. Van Kampen: "Als kleine instelling moet je het doen met een kleine overhead en beperkte financiële middelen. Gebruik van domotica is dan onontbeerlijk. Maar wij hadden op dat gebied geen expertise in huis. Daarom hebben we ons aangesloten bij het project Kleinschalig Wonen met Domotica."

Want domotica mag in theorie al jarenlang een hot item zijn in de ouderenzorg, in de praktijk worden de mogelijkheden ervan nog nauwelijks toegepast. Dat komt vooral, zegt Van Kampen, omdat het een omslag van denken vereist bij de mensen die in de zorg werken. "Zij zijn gewend om te zorgen voor mensen, 's nachts drie keer een ronde te lopen, in plaats van te vertrouwen op apparatuur."

Van Kampen vormde een team uit de eigen organisatie, dat de omschakeling in denken en doen voorbereidde. En dat resulteerde in een uiterst geavanceerde toepassing van domotica. Zo is de psychogeriatrische afdeling, dankzij domotica, niet afgesloten. Van Kampen: "Mensen leven in, wat wij noemen, leefcirkels. Alle deuren zijn open, tenzij is vastgesteld dat een bewoner niet alleen de afdeling af kan. Die bewoner draagt een hals- of polsbandje dat ons waarschuwt als iemand toch de deur uit wil glippen. Pas dan gaan wij er op af. Met individuele vrijheid vergroot je de kwaliteit van leven." Bovendien is het veel goedkoper, want in Brugstede kan één persoon voortaan 's nachts de boel in de gaten houden.

Voor verzorgster Willy Hauptmeijer is de nieuwe werkwijze toch wel even wennen, erkent ze de volgende ochtend. "Heel leerzaam. Je bent gewend om rondjes te lopen. Je moet afleren even om het hoekje te kijken, want je denkt toch: iemand kan wel naast zijn bed liggen, terwijl hij dat niet kan aangeven. Je moet een knop omdraaien en vertrouwen op de techniek."

Kleinschalig Wonen met Domotica
Zorggroep Raalte is een kleine instelling met vijf locaties, ongeveer 400 medewerkers en net zoveel vrijwilligers. In totaal biedt de Zorggroep onderdak aan 200 bewoners en 300 senioren die thuis of door middel van dagbesteding worden ondersteund. Raalte is een van de dertien deelnemers aan het project Kleinschalig Wonen met Domotica van het ministerie van VWS en innovatiecentrum Syntens. Zorginstellingen die meedoen, moeten zelf al een stap hebben gemaakt met domotica. Ze moeten een visie hebben op de nieuwe werkwijze en er echt in willen investeren. Projectleidster Sita Kishna van het ministerie: 'Er komt geen subsidie aan te pas. Alles wat nodig is, is al bedacht en dat brengen wij samen. Er wordt niet geëxperimenteerd." Het project loopt begin 2012 af. Het is de bedoeling dat de deelnemers hun kennis en ervaring de komende jaren overdragen aan andere zorginstellingen.