KERSTSPECIAL DE FAMILIE - Midas Dekkers (65) is bioloog en schrijver. Eén van zijn talrijke boeken is 'De larf' (2002), waarin hij het krijgen van kinderen kritisch benadert.

"Het gezin is een fictie, een negentiende-eeuws ideaal. Dominees en priesters hebben dat op alle mogelijke manieren bevorderd. Maar natuurlijk is het niet, het heeft geen biologische basis. Je ziet dan ook dat het gezin aan alle mogelijke spanningen blootstaat en vaak ten onder gaat: vaders die aan een tweede leg beginnen, ruzies tussen ouders en kinderen - de kranten staan er vol van.

De meeste van de tien miljoen diersoorten doen niet aan gezinnetjes. Ouderzorg bij dieren is over het algemeen vrij zeldzaam. Of ze zorgen überhaupt niet voor hun jongen, zoals veel vissen, of pa springt bovenop aanstaande ma en maakt daarna dat hij wegkomt. Er is één grote uitzondering en dat zijn de vogels. Ze vormen paartjes - soms voor het leven - bouwen braaf een nestje, leggen er eitjes in, broeden die uit en passen dan samen op de jonkies. Het is niet toevallig dat je in de natuurprogramma's van de NCRV en de EO zoveel vogels ziet, want dit gedrag strookt met hun eigen mensbeeld. Waar je opvallend weinig over te zien krijgt in diezelfde natuurprogramma's is de fase van het spenen, als pappa en mamma vogel weigeren hun jonkies nog langer te voeren, en zoogdieren hun kinderen letterlijk van de tiet stoten en vervolgens, zoals bij olifanten, ook nog eens uit de groep. Die fase past weer niet zo in ons gezinsconcept.

Voor zoogdieren is die constructie van het gezinnetje, waarin pappa en mamma samen op de kindjes passen, helemaal iets krankzinnigs. De vrouwtjes zijn degenen met de tieten en die moeten dus voor de kinderen zorgen. En als het de bedoeling was geweest dat de mannetjes dat ook deden, dan hadden ze wel tieten gehad. Biologisch gezien is de band tussen een moeder en haar kinderen een volslagen andere dan die tussen een vader en zijn kinderen, want een moeder is chemisch aan haar kinderen gebonden. Vanaf het moment van de bevruchting raakt ze van binnen geheel en al vergiftigd met moederschapshormonen. Daar zorgt die kleine aap wel voor. Vaders vertonen natuurlijk ook wel verzorgend gedrag, maar hun verzorgingshormonen zijn algemener van aard en komen ook tevoorschijn als zij hun auto wassen of hun zeilboot koesteren.

Al mag je het exceptionele geval van het gezinnetje niet rekenen tot normale, gezonde biologische verhoudingen, ik begrijp natuurlijk wel waarom het er is, want onze kinderen zijn langer afhankelijk van hun ouders dan welk jong dier dan ook. Daarom moeten mensenmoeders, net als andere dieren die langere tijd voor hun kindjes moeten zorgen, worden geholpen en beschermd bij het grootbrengen van hun jongen. Maar er is geen enkele reden waarom die hulp van de eigenlijke vader zou moeten komen. Een ander man, een oma, een tante, een oom of een nicht in de dubbele betekenis van het woord kan daar ook voor zorgen. Voor de opvoeding van het kind maakt dat weinig uit.

Een weerzinwekkender dag in het jaar dan Eerste Kerstdag zou ik met geen mogelijkheid kunnen noemen, maar toch is er iets leuks aan Kerstmis. Want rond de kerstboom tref je meestal niet alleen het gezinnetje aan van vader, moeder en de kindjes, maar ook opa en oma, enkele tantes en ooms, misschien zelfs wel nichtjes en neefjes. Juist die situatie is nu weer wél biologisch: de extended family, zoals je die ook aantreft bij veel derdewereldvolkeren en bij alle dieren die in groepen leven, is een veel natuurlijker samenlevingsvorm dan het gezin, is mijn overtuiging. Ook in de recente geschiedenis van Nederland is de extended family heel lang een normale samenlevingsvorm geweest.

Ik ben zelf opgegroeid in een café - dat lijkt erg op de extended family. In mijn eigen alcoholische kampong vol met schijnooms, schijntantes en schijnnichtjes en -neefjes van alle mogelijke pluimage en in verschillende staten van dronkenschap, wist ik precies om wie ik met een boog moest heenlopen en bij wie ik op schoot kon gaan zitten. Zo'n grootfamilie is zoveel leuker, menselijker, socialer en aardiger dan het benauwende en de egoïstische samenlevingsvorm van het gezinnetje, waarin de hond des huizes meer voorrechten heeft dan de dochter van de buren.

Het ouderwetse buurtcafé is nog altijd mijn familie. Maar met Kerstmis zijn de cafés dicht. Verschrikkelijk. Wie dat nu toch ooit heeft uitgevonden!"