Pure ouderdom. Daaraan is Johan Heesters zaterdagochtend op 108-jarige leeftijd in het zuiden van Duitsland overleden. Kort geleden stond de operettezanger nog op de planken en was daarmee, volgens het Guinness Book of Records, de oudste actieve artiest ter wereld. Zijn lange, succesvolle loopbaan kende maar één bittere ondertoon: in zijn geliefde geboorteland, Nederland, wilde men niets van hem weten.

Hij had er al voor geoefend. De laatste rol die Johan (Duits: Johannes) Heesters in zijn lange loopbaan heeft gespeeld, was die van Petrus aan de hemelpoort, in de korte film 'Ten'. "Hij was geknipt voor de rol," zegt regisseur Stefan Hering, "we hoefden hem niet eens te schmincken of een pruik op te zetten. Hij had precies de goede uitstraling." Twee jaar eerder had hij al eens de rol van God gespeeld in 'Jedermann' van Hugo von Hofmannsthal.

Geen Duitser die eraan twijfelt dat Heesters' weg naar de hemel voert. Alleen in Nederland zullen er mensen zijn die hem naar de hel wensen. In hun ogen was hij een naziknecht en een fascist, die voor zijn carrière met de duivelse Hitler een pact sloot. Na de oorlog was hij in ons land een ongewenst persoon. Waar hij verscheen, wachtten demonstranten hem op, soms zelfs in gestreepte kampkleding. En altijd weer die leus: "Heesters SS! Heesters SS!"

Heesters is zijn leven lang uit volle overtuiging Nederlander gebleven. Hij sprak altijd beter Nederlands dan Duits. Hoogstbejaard zong hij nog in feilloos Amsterdams over 'die mooie Westertoren'. Zijn diepste wens was om ook in Nederland erkenning voor zijn kunnen te krijgen. Een lintje, liefst. Het is hem niet vergund geweest. Een uitnodiging van de bondspresident voor een diner met koningin Beatrix werd op het laatste moment ingetrokken.

Wie met hem over Nederland sprak, stuitte al snel op tranen. Het heeft hem altijd verdriet gedaan dat hij zich telkens maar weer moest verdedigen. Dan voerde hij aan dat hij Mussert heeft weerstaan die bij een bezoek aan Berlijn aandrong op zijn lidmaatschap van de NSB en dat hij geweigerd heeft om voor de NSB-radio op te treden. "Ik heb nooit iets anti-Hollands gedaan," verzekerde hij keer op keer.

Zijn gefnuikte liefde voor Holland is een van de weinige bittere kanten aan zijn voor het overige goedgemutste leven. Iedere Duitser heeft bij de naam Heesters, troetelnaam 'Jopie', onmiddellijk het beeld voor zich van de bonvivant Danilo, de zwierige hoofdpersoon uit 'Die lustige Witwe', die hij naar men zegt 1600 keer heeft vertolkt, gekleed in frak, een witte sjaal losjes om de schouders, in de ene hand een hoge zijden en in de andere een glas champagne.

Hij speelde die rol voor het eerst in 1938 in Berlijn. Vier jaar eerder had hij Nederland verlaten om via Wenen in Berlijn te belanden. Hij speelde in amusementsfilms en trad op in operettes. Zijn loopbaan werd in de Nederlandse pers op de voet gevolgd. Met trots schreef men over die eenvoudige jongen uit Amersfoort, die ineens tot de groten van het Duitse theater behoorde. Zijn films trokken in zijn vaderland volle zalen.

Ook toen Nederland door de Duitsers was bezet, stonden er lange rijen voor de bioscopen wanneer er een film met Heesters draaide. Nederlanders zagen er geen kwaad in dat Heesters hetzelfde deed als veel prominente Nederlandse artiesten in eigen land: gewoon doorspelen, ook al waren de gezelschappen van Joden gezuiverd. Dat is hem allemaal pas later verweten. Hem alleen. Nederlandse artiesten die doorspeelden, is het verwijt bespaard gebleven.

Natuurlijk wisten de mensen in de oorlog nog niet wat hem in de ogen van de Nederlanders tegenwoordig het meest belast. In 1976 doken er foto's op die Heesters tonen bij een bezoek aan het concentratiekamp Dachau. Hij zou daar zelfs met een orkest van kampgevangenen hebben gezongen. Dat zingen heeft Heesters altijd ontkend en daar zijn ook geen harde bewijzen voor. Aan het bezoek deed hij mee uit angst voor repressailles, beweerde hij.

Aan politiek heeft Heesters nooit gedaan. Maar in Hitlers Derde Rijk was het onmogelijk er niet door besmet te raken. Tot zes keer toe kwam Hitler naar Heesters in de rol van Danilo kijken. En propagandaminister Goebbels zette hem in 1944 op de zogeheten 'Lijst van door God begenadigden', waarop de namen van ruim duizend kunstenaars prijkten die hij voor het Derde Rijk van groot belang achtte.

Kort voor de oorlog had diezelfde Goebbels hem nog een tijdelijk speelverbod opgelegd. Heesters had in Amsterdam opgetreden met het Joodse operettegezelschap van zijn vriend Fritz Hirsch. Later stootte Heesters Goebbels opnieuw tegen het hoofd door niet in te gaan op diens dringende verzoek om eindelijk het Duitse staatsburgerschap aan te nemen. "Ik vraag u toch ook niet om Hollander te worden," zou Heesters naar eigen zeggen hebben geantwoord.

De laatste maanden van de oorlog trok Heesters zich met zijn vrouw, de Belgische actrice Wiesje Ghijs, terug op het Oostenrijkse platteland. Daarna zette hij zijn loopbaan in volle vaart voort. Vanaf het witte doek en op de bühne veroverde hij als vanouds de harten van de vrouwen. Zelfs de films die in oorlogstijd waren gedraaid, keerden terug in de bioscopen - de geallieerde kunstraad kon er geen nazipropaganda in ontdekken

Tot op het allerlaatst is Heesters de podia blijven beklimmen. Zo goed als blind liet hij zich door zijn tweede vrouw, de actrice Simone Rethel, tegen de vleugel zetten om vervolgens met vaste stem voor de zoveelste keer het Danilo-lied 'Da geh' ich ins Maxim' ten gehore te brengen. Afgelopen zomer heeft hij het lied zelfs nog een keer opgenomen - met Rapper Harris in de Berlijnse disco 'Maxime'.

Natuurlijk heeft men ook in Duitsland Heesters' uitglijer in 'De Wereld Draait Door' opgemerkt. Jakhals Erik vroeg hem daarin naar Hitler. Na enig aandringen liet Heesters zich ontvallen dat hij hem "een beste kerel" vond. In het veel bekeken Duitse programma 'Wedden dat...?' heeft hij zich daarvoor verontschuldigd. De toen 105 jaar oude Heesters had geen greep op de satirische provocaties van de interviewer, concludeerden de Duitse kranten.

Nu is de Duitse operetteheld met zijn Nederlandse paspoort dood. Het vaderland kan hem alleen nog maar postuum rehabiliteren. Maar daarvoor lijken de Nederlanders al te zeer verknocht aan het cliché van de 'foute' Heesters. Hij zou wat graag regelmatig in Nederland hebben opgetreden, bekende hij niet zo lang geleden in een boek over Nederlandse filmpioniers. "Maar ik ben bang dat iemand me een klap voor mijn bek geeft. Zo van: Hier, Herr Hitler, die is voor jou!"