Was Hitler soms ook een neger?

recensie Na Hitler weten we dat we op moeten passen voor kindervrienden, vegetariërs, geheelonthouders, anti-rokers en mannen met één teelbal. Wat is er niet al onthuld over Hitler? Het gerucht dat de Führer niet alleen joods bloed had, maar ook homoseksueel geweest zou zijn, zoemde al tijdens zijn leven rond. Twee jaar geleden wijdde Manfred Koch-Hillebrecht zijn 'Homo Hitler. Psychogramm des deutschen Diktators' aan de latente homoseksualiteit van Hitler. En nu beweert de Duitse historicus Lothar Machtan in 'Hitlers intieme kring' over bewijzen te beschikken dat Hitler al sinds 1907/8 praktiseerde.

Zijn homoseksualiteit zou er de reden van zijn geweest dat Hitler het tijdens de Eerste Wereldoorlog nooit verder heeft gebracht dan korporaal. Bayreuth bezocht hij niet zozeer vanwege de Festspiele maar om Richard Wagners zoon Siegfried, ook een homoseksueel. Eenmaal een bekend politicus besloot Hitler zijn homoseksualiteit te onderdrukken. Na de machtsovername koos hij ervoor diegenen die 'teveel wisten' uit te schakelen, zelfs als dat moord betekende, zoals hij bewees tijdens de 'nacht van de lange messen' op 30 juni 1934, stelt Lothar Machtan. Het heeft de historicus geen windeieren gelegd; zijn boek verscheen deze maand tegelijkertijd in twaalf landen.

Alle onthullingen over Hitler moeten, na de meer dan 120.000 publicaties die er al aan hem gewijd zijn, met de nodige scepsis worden bekeken. Hebben al die vorige biografen zitten slapen? Rust er een taboe op, zoals Machtan beweert? Dat lijkt me sterk. Spinoza, Montgomery, Menno ter Braak, tegenwoordig blijft niemand gevrijwaard van dit soort onthullingen.

Zeker is dat Machtan veel materiaal heeft doorgespit dat andere Hitler-biografen hadden laten liggen. We krijgen een beeld van de zelfkant van München vlak na de Eerste Wereldoorlog. Tal van jeugdvrienden van Hitler passeren de revue. Het vervelende is alleen dat zij niet voor niets door eerdere biografen ter zijde geschoven zijn. Ze zijn als bronnen namelijk uiterst onbetrouwbaar. Machtan baseert zich op geruchten en verklaringen van mensen die bekend stonden als zwendelaars, pooiers en chanteurs. Ian Kershaw heeft ze als ondeugdelijk bewijsmateriaal vorige week in Die Welt stuk voor stuk met argumenten van tafel geveegd, en er is weinig reden de betrouwbaarste Hitler-biograaf niet op zijn woord te geloven. Ook zonder diens enorme kennis van de bronnen en omstandigheden valt op dat Machtan voortdurend aan het hinein interpretieren is.

Volgens Machtan móest Hitler in zijn arme periode in Wenen wel met welgestelde mannen naar bed zijn gegaan om aan geld te komen. En waren de mannentehuizen waar de armlastige Hitler in Wenen verbleef geen broeinesten van mannenprostitutie? Wanneer de onthullingen van de schrijver Erich Ebermayer over Hitlers geaardheid in 1959 niet worden tegengesproken door een intimus van Hitler, zegt Machtan dat dat 'in feite neerkwam op een bevestiging'. Ja, zo kan ik het ook.

Niemand zal sinds het baanbrekende werk van George Mosse (Nationalism and Sexuality) en Klaus Theweleit (Münnerphantasien) de fascinatie voor homo-erotiek in rechtse kringen ontkennen, maar ondanks al zijn ijverige tekstanalyse slaagt Machtan er niet in het geval Hitler iets aan te tonen.

In Engeland is inmiddels opschudding ontstaan omdat de held van El Alamein, veldmaarschalk Montgomery, door zijn biograaf Nigel Hamilton 'ontmaskerd' is als homoseksueel in 'The Full Monty' (Penguin). Ook Montgomery zou zijn seksuele voorkeur onderdrukt hebben. Maar noch Hamilton noch Machtan kunnen ons duidelijk maken wat dat betekend heeft voor de carrières van beide mannen en dat maakt al dat voyeuristische gesnuffel nogal futiel.

Weliswaar meent Machtan de 'nacht van de lange messen' te kunnen verklaren uit Hitlers beslissing af te rekenen met een ex-vriendje, de SA-leider Ernst Röhm, en met al die anderen die van zijn liaisons wisten. Maar ook daar is hij niet overtuigend. Opvallend aan die schoonmaak - een politieke zuivering uit bezorgheid over de macht van de onhandelbare SA - was juist dat Hitler zo draalde en door anderen overgehaald moest worden om zijn strijdmakker Röhm te vermoorden.

Over de betekenis van Hitlers vermeende homoseksualiteit voor diens Weltanschauung heeft Machtan niets te melden. Zou er bijvoorbeeld een 'kern van waarheid' schuilen in wat H.A. Gomperts beweerde in zijn posthuum gepubliceerde 'Een kern van waarheid', dat Menno Ter Braak een 'hartgrondig antisemiet' was en wel omdat deze zijn homoseksualiteit onderdrukte? Kan de Shoah verklaard worden uit seksuele frustratie? Machtan legt een verband tussen het ontstaan van Hitlers antisemitisme en de affaire Eulenburg, de van homoseksuele ontucht beschuldigde vriend van keizer Wilhelm II, die in de jaren 1906 en 1909 vooral door de joodse pers en de joodse seksuoloog Magnus Hirschfeld fel werd aangevallen. Hitler zou toen een haat jegens Hirschfeld en de joden hebben opgevat. Sinds dit schandaal ,,vocht hij tegen de angst ontmaskerd te worden, en de haat jegens het jodendom was een van zijn wapens in die strijd'', schrijft Machtan.

Het blijven speculaties en Machtan maakt de belofte een nieuw licht te werpen op het 'fenomeen Hitler', niet waar. Een boek dat evenveel belang heeft als een studie die onthult dat Hitler eigenlijk een neger was.