Overwater laat Oost en West swingen

Arabische jazz, elektro-jazz, jeugdjazz, suites van Duke Ellington, bassist/componist Tony Overwater is klaar voor het nieuwe seizoen.

Vijfenveertig jaar geleden maakte jazzicoon Duke Ellington met zijn orkest een tournee door het Nabije en Midden-Oosten. De impressies die de band daar opdeed, lagen aan de basis van de ’Far East Suite’, een van de hoogtepunten in de samenwerking tussen Ellington en zijn muzikale partner Billy Strayhorn.

Binnenkort treedt het trio van bassist Tony Overwater (met Maarten Ornstein op tenorsax en drummer Wim Kegel) samen met het klassieke rietblazerskwintet Calefax in het voetspoor van de Ellington-band. Ze gaan de ’Far East Suite’ uitvoeren onder meer op de plekken waar Ellington en Strayhorn hun inspiratie vonden, maar waar de suite – die pas na afloop van de tournee werd geschreven – nooit eerder klonk. Onder de noemer ’Far East Suite Revisited’ trekken de acht heren hun succesvolle samenwerking door, die drie jaar geleden begon met de cd ’Ellington Suites’ waarop ze Ellingtons minder bekende suite ’The River’ paarden aan een kleurrijke interpretatie van stukken uit de ’Far East Suite’.

„We gaan er geen trip down memory lane van maken”, stelt Overwater resoluut. „De suite is vooral een instrument om in contact te komen met de plaatselijke cultuur, reacties los te maken bij ons publiek en onze collega-muzikanten en zo onszelf te confronteren met de vraag wat wij daar eigenlijk komen doen met onze westerse muziek en ideeën. De suite zelf zal steeds van vorm blijven veranderen. Componist Chiel Meijerink schreef al een nieuw deel, net als ik, en gedurende de trip komen er steeds weer nieuwe werken bij van componisten uit de landen die we aandoen. Die vroegen we om vanuit hun eigen achtergrond stukken te schrijven op basis van de ’Far East Suite’. Ik ben erg benieuwd wat dat allemaal gaat opleveren. Uiteindelijk zal het een soort jukeboxsuite worden, een grabbelton vol materiaal waarmee we naar believen een voorstelling kunnen opbouwen.”

„Tijdens onze reis (en daarna hopelijk ook in Nederland) gaan we ook samenspelen met lokale musici. Dat vind ik heel belangrijk. Luisteren naar een ander is horen wat je zelf doet, waar jij staat als muzikant, in de tijd en in de wereld. Ik ben vooral erg gecharmeerd van de muziek uit de Arabische wereld, de improvisaties en het dramatische van de tarab, de Arabische blues waaruit altijd hoop spreekt. Tijdens een van mijn vele reizen met het Yuri Honing Trio (met drummer Joost Lijbaart) – met wie ik al in meer dan vijftig landen met lokale muzikanten speelde – kwam ik in Libanon in contact met Rima Khcheich, een ster uit de Arabische klassieke liedcultuur, met een open mind voor andere tradities. Ik speel al een tijd met haar met onder meer Yuri, Joost en Maarten Van Der Grinten op gitaar. We hebben net een cd uit, ’Falak’ die we de komende dagen op de podia presenteren.”

„Arabische muziekpuristen zeggen dat Rima met ons hun liedcultuur te grabbel gooit. Wij blijven niet braaf op de achtergrond een zangeres begeleiden zoals de traditie voorschrijft. Ook Rima moest aanvankelijk wennen aan onze jazzmentaliteit. En wij aan haar lange zanglijnen die ze op een voor ons onnatuurlijke wijze over de maatgrenzen heen trekt. Maar op een zeker moment krijg je door wat de essentie is van elkaars muziek en ontwaar je de structuur, het van alle oppervlakkige stereotypen ontdane geraamte en ben je in staat met elkaar iets nieuws neer te zetten. Voor de jonge generatie Libanezen is Rima een held die muziek maakt die zij herkennen en die tegelijkertijd nieuw voor ze is. Wij bieden ze een alternatief voor de muziek waar hun ouders naar luisteren en de commerciële bagger die ze vanuit het Westen overstroomt.”

Zoals de traditionele Arabische poëzie die Khcheich zingt haar lading niet verliest in een jazzopvatting, swingt ook de kikker uit de verhalen van wijlen kinderboekenschrijver Max Velthuijs op Overwaters muziek. Van de cd ’Kikker swingt’, waarop de bassist met zijn kwintet jazz speelt terwijl Velthuijs zijn verhalen vertelt, zijn inmiddels meer dan tienduizend exemplaren verkocht en dat betekent goud. Een uitzonderlijke prestatie, want pas drie keer eerder werd in Nederland een gouden plaat uitgereikt voor een jazzproductie.

„Het kostte mij wel zeshonderdvijftig euro”, lacht Overwater, „want zo’n gouden plaat moet je vreemd genoeg zelf kopen. Ik denk dat ’Kikker swingt’ zo’n succes werd omdat en heel goed wist dat je de belevingswereld van kinderen niet moet onderschatten, ze hebben dezelfde emoties en ervaringen als volwassenen. Ik wilde er daarom volwassen jazz bij componeren. En kinderen pakken dat goed op. Zo vertelde een moeder mij laatst dat haar dochtertje als ze ergens jazz hoort roept: ’hé kikkermuziek!’

Inmiddels ligt de tweede Kikker-cd in de winkels, ’Kikker heeft de blues’, nu met acteur Nico de Vries als verteller. „Max was een oude man die gewoon rustig op zijn eigen manier een verhaaltje vertelde”, stelt Overwater. „Maar hij was ook een grote jazzliefhebber en had een uitstekende timing „Nico is een stuk jonger. Ik kan hem makkelijker vragen zich aan te passen aan wat er in de muziek gebeurt. Dat komt de integratie van muziek en tekst ten goede, al gaat het misschien wel wat ten koste van de spontaniteit. Daar staat dan weer tegenover dat de muziek afwisselender is dan op het vorige album, omdat nu niet alleen ik, maar iedereen van mijn kwintet eraan meeschreef.”

De ’Far East Suite’, de concerten met Rima Khcheich en de Kikkervoorstellingen zijn slechts enkele van de projecten waarmee Overwater komend seizoen op de planken staat. Zo presenteert hij ook de Schotse zangeres Jess Abrams, met wie hij onlangs, met zijn trio plus pianist Marc van Roon, de cd ’Growing up’ opnam. En dan is er nog Wired Paradise, de stoere, rockgeoriënteerde band van Yuri Honing, waarin Overwater elektrische basgitaar speelt. „Dat is mijn midlifecrisis Harley-Davidson, die geeft mij dat ’ik ben weer tiener en ik ben weer cool’-gevoel. Tsjonge, ik krijg het nog druk op mijn ouwe dag!”