De school broedt drama’s uit

Eleanor Cattons debuut ’De repetitie’ belooft wat. De scholieren die zij beschrijft weten je te ontroeren. Bovendien heeft de roman een gedurfde vorm.

Met ’De repetitie’, haar debuutroman, laat de Nieuw-Zeelandse Eleanor Catton zien dat ze een dappere en indrukwekkende auteur is. Dapper, omdat ze voor haar eerste boek een ingewikkelde vorm koos, en indrukwekkend, omdat Catton, die 22 was toen ze het verhaal schreef, blijk geeft van een bijzonder psychologisch inzicht. Tel daarbij de ontroering en ontzag die sommige van haar personages opwekken, en je weet dat je te maken hebt met een buitengewoon begaafde en veelbelovende schrijfster.

De hoofdpersonen van ’De repetitie’ zijn Julia en Isolde, leerlingen op een meisjesschool, en Stanley, eerstejaars op een toneelschool.

Hun levens lopen aanvankelijk langs elkaar heen en worden door Catton zelfs op verschillende manieren weergegeven: het ene van dag tot dag, het andere van maand tot maand, en vaak ook nog in omgekeerde volgorde.

Toch weet Catton de werelden van de drie personages aan elkaar te binden. Als er op de meisjesschool tumult ontstaat vanwege een verhouding tussen een leraar en een leerling (Isolde’s zusje), vinden Julia en Isolde elkaar in hun afkeer van de gemeenplaatsen die door de leraren en andere leerlingen worden rondgestrooid. Stanleys klas besluit het voorval te gebruiken voor hun eindejaarsopdracht, en Stanley en Julia worden beiden verliefd op Isolde.

Binnen dat raamwerk laat Catton de intellectuele en emotionele ontwikkeling van haar hoofdpersonen tot uitdrukking komen.

Als ze over Stanley vertelt, speelt ze met emoties. Stanley is zo’n jongen voor wie de wereld van de volwassenen én van hen die daarvoor willen doorgaan, lijkt te bestaan uit regels en afspraken die hij als enige niet kent. Terwijl Stanleys medeleerlingen ’behoedzaam, omzichtig en verlegen’ met elkaar om lijken te gaan, zijn zij in werkelijkheid druk bezig met het aanmeten van bepaalde rollen. Als Stanley dat eenmaal door heeft, bedenkt hij dat hij het liefst beschouwd wil worden als gevoelig en diepzinnig. Maar hij is te laat, en wordt overschaduwd door „andere bedachtzame jongens die wat ambitieuzer waren dan hij, jongens die met een bestudeerde hoofdbeweging hun haar van hun voorhoofd naar achteren wierpen, magere jongens met tassen waaruit pockets van Nietzsche staken”.

Stanley ontroert. Maar met Julia, dwars en intelligent, doet Catton een beroep op het verstand. Julia geeft duidelijk en goed beredeneerd blijk van haar afkeer van de platitudes van haar leraren en de leerlingen die bij hen in het gevlei willen komen. Ze ergert zich aan de voorspelbare uitspraken van de schoolpsycholoog, die de leerlingen van de meisjesschool probeert duidelijk te maken dat er Grenzen zijn overschreden en Macht is misbruikt, terwijl het duidelijk is dat beide betrokkenen – de leraar en de leerling - van hun affaire hebben genoten. „Ik ben het niet met u eens”, zegt Julia tegen de psycholoog, en houdt vervolgens een betoog over de filosofie van de opwinding: „Veel op het spel zetten is niet opwindend omdat je de kans loopt te winnen, maar omdat je de kans loopt te verliezen.”

Stanley is dus het hart van dit verhaal, terwijl Julia het hoofd vertegenwoordigt. Helaas is dat laatste meteen ook de zwakke plek van deze verder zo krachtige roman: Catton past haar schrijfstijl te veel aan haar eigen personages aan. Haar weergave van Stanley is warm, geestig en navoelbaar. Maar zodra ze over Julia begint te vertellen, verdwijnen warmte en gevoel uit het verhaal. Julia denkt en praat net iets te rationeel en is net iets te slim, waardoor ze je nauwelijks raakt. Grote delen van ’De repetitie’ maken daardoor een gekunstelde, vlakke indruk. Maar vooruit: dit is een debuut, en Catton is nog jong – als ze zich een volgende keer meer door Stanley laat leiden en minder door Julia, zal ze ongetwijfeld een perfecte roman afleveren.