Medvedev kiest bewust voor iets meer openheid

Jong, bescheiden, voorkomend. Dmitri Medvedev mag dan al ruim een jaar president van Rusland zijn, nog altijd oogt hij een beetje als de ideale schoonzoon. En hoewel de meeste Russen ervan overtuigd zijn dat in werkelijkheid niet hij, maar de huidige premier Poetin in Rusland de eerste viool speelt, doet Medvedevs populariteit nauwelijks onder voor die van zijn voorganger.

Medvedev brengt vandaag en morgen op uitnodiging van premier Balkenende zijn eerste werkbezoek aan Nederland. Organisaties als Amnesty International hebben het bezoek aangegrepen om opnieuw aandacht te vragen voor de mensenrechten in Rusland. Volgens Amnesty staat vooral de vrijheid van meningsuiting in Rusland onverminderd onder druk, ondanks hoopgevende signalen van verandering die Medvedev in het eerste jaar van zijn presidentschap heeft afgegeven.

Medvedev (44) is een man uit de stal van Vladimir Poetin. Sinds 1990 hebben beide mannen nauw samengewerkt. Aan het eind van zijn tweede ambtstermijn schoof Poetin Medvedev naar voren als zijn opvolger. Een stem op Medvedev is een stem op Poetin, was de boodschap. Twee voor de prijs van één, want Poetin zou een stapje terug doen en de post van premier gaan bekleden.

Medvedev mag niet de volledige macht hebben overgenomen van Poetin, hij doet in ieder geval zijn best anders te zijn. Hij heeft geen verleden bij de veiligheidsdienst en houdt van westerse popmuziek, laat geen gelegenheid onbenut om zijn liefde voor internet te benadrukken, koestert zijn eigen blog en spreekt het volk toe via videoboodschappen op de Kremlinwebsite. En waar Poetin de omgang met de pers schuwde, kiest Medvedev heel bewust voor meer openheid.

Toen in oktober 2005 de kritische journaliste Anna Politkovskaja werd doodgeschoten, wist Poetin niet veel meer te zeggen dan dat haar invloed ’gering’ geweest was. Afgelopen najaar werd opnieuw een journaliste van dezelfde krant, Novaja Gazeta, vermoord. Medvedev nodigde de hoofdredacteur uit voor een onderhoud en gaf later, verrassend, zijn eerste interview aan een Russische krant juist aan de Novaja Gazeta, een van de weinige media in Rusland die openlijk kritiek leveren op Poetin en Medvedev. Hij benadrukte het belang van een vrije, kritische pers en loofde de krant ’omdat jullie nooit iemand de hielen hebben gelikt’.

Deze en andere uitspraken geven voedsel aan de hoop op een ’dooiperiode’ onder Medvedev, die tijdens het eerste jaar van zijn presidentschap nooit helemaal is verdwenen. Medvedev zegt opvallend vaak de juiste dingen en stelt de juiste diagnose. De praktijk laat veel ruimte voor scepsis en bewijst volgens sommige waarnemers dat hij misschien wel de intentie heeft om iets te veranderen, maar niet de middelen.

Volgens Pavel Sjeremet, jarenlang sterverslaggever van het Eerste Kanaal van de Russische televisie, is de persvrijheid er onder Medvedev niet groter op geworden. „We kunnen spreken van een diepe crisis in de informatievoorziening op de Russische televisie, want de politiek probeert de media haar wil op te leggen en journalisten accepteren dit als de norm.’’

Zelfcensuur is volgens Sjeremet de norm geworden. Kritiek op de machthebbers is uit den boze. Het gevaar is dat de Russische leiders zelf in die vervormde werkelijkheid gaan geloven, iets dat Sjeremet al heeft zien gebeuren. „Medvedev heeft de oorlog verklaard aan de corruptie. Maar daar komt niets van terecht zonder oppositie in het parlement, zonder vrije media, zonder dat iedere overheidsdienaar weet dat als hij een scheve schaats rijdt dat morgen in alle kranten staat en op televisie komt.’’