Latijn voor bijna iedereen

De dorst naar nutteloze kennis – in deze rubriek een lofwaardig begrip – moet in Nederland vrij groot zijn, te oordelen naar het aantal niet al te schoolse inleidingen in het Latijn. De laatste tien jaar verschenen er een stuk of vijf. Toch is de paperback die de historicus en Asterix-specialist René van Royen er nu aan heeft toegevoegd, niet overbodig.

’Latijn – Een taal voor iedereen’ (Amsterdam: Bert Bakker, 245 blz., €16,95) is zelfs te volgen voor belangstellenden die al in de stress schieten bij de wellicht hernieuwde kennismaking met termen als hoofd- en bijzin, onderwerp en lijdend voorwerp, hulp- en koppelwerkwoord.

Geïnspireerd door het droeve lot van een gymnasiast in Willem Elsschots roman ’Een ontgoocheling’ gaat Van Royen stelselmatig uit van het Nederlands. Eerst legt hij, simpel en met huiselijke vergelijkingen, een grammaticaal begrip uit en illustreert het met Nederlands materiaal. Daarna laat hij zien, opnieuw met legio voorbeelden, in hoeverre het Nederlands en het Latijn op dit punt overeenkomen of verschillen. Vele tientallen vertaaloefeningen – deels gebaseerd op Julius Caesars ’Aantekeningen over de Gallische oorlog’ – handige schema’s en zinvolle historische informatie completeren de inleiding.

Latijn vertalen blijft vaak lastig puzzelen, maar met deze gids (en een goed woordenboek) moet het vrijwel iedereen lukken.

Helemaal vrij van onwelkome verrassingen is ’Latijn’ niet. Een enkele keer overdrijft Van Royen schromelijk: kort na het begin van de jaartelling zouden ’de Britten in onvervalste Romeinen veranderd’ zijn. Dat niet veel later ’heel West-Europa Latijn sprak en schreef’, getuigt eveneens van iets te veel fantasie.

Constructies als ’Rome en hun vijanden’ en de bewering dat Engelstaligen een meewerkend voorwerp indirect subject (in plaats van indirect object) noemen, wekken een wat stuntelige indruk.

Maar ja – kan en zal de lezer die de stof verwerkt heeft, hopelijk Horatius nazeggen – quandoque bonus dormitat Homerus: zelfs de goede Homerus slaapt wel eens.