Weg met de Gildenstraat

Veel straatnamen voldoen niet aan het rijksspellingsdictaat, uitgewerkt in het Groene Boekje. Zo wemelt het nog van Lindenlanen en ook Gildenstraten zijn niet ongewoon. Een bedenkelijk geval van gemeentelijke ongehoorzaamheid. Het Rijk accepteert immers alleen Lindelaan en Gildestraat, zonder tussen-n.

Iedere ambtenaar wordt geacht te weten waarom. Linde en gilde hebben volgens het Rijk niet alleen een meervoud op -n (linden, gilden). Ze hebben ook, hoewel Van Dale daar in 1999 nog geen weet van had, een meervoud op -s (lindes, gildes). Daarom krijgen samenstellingen met die woorden evenmin een tussen-n als geboorteoverschot.

Gelukkig heeft de gemeente Tholen, volgens het Reformatorisch Dagblad, ondanks de recessie tijd en middelen gevonden om haar straatnamen alsnog aan de staatsspelling aan te passen. De resultaten zijn nog niet bekend, maar ongetwijfeld kunnen de bewoners van de Gildenstraat aldaar hun tussen-n weldra overdoen aan die van de Kerkeblokstraat. Kerk heeft immers alleen een meervoud dat op een -n eindigt; het valt dus onder de tussen-n-regel die ook kerkenraad, ruggenmerg en zielenpoot voorschrijft.

Hopelijk vragen de Tholenaars geen advies aan de gemeente Den Haag. Daar ontstond vorige maand heisa over een bord met Leeuwenriklaan. De bedenkers ervan zullen gemeend hebben dat in leeuwerik de van rijkswege verstrekte tussen-n thuishoort omdat leeuw alleen een meervoud op -(e)n heeft.

Wat ze niet doorhadden, was dat die tussenletter alleen bestemd is voor zogeheten samenstellingen. Dat zijn woorden als Beukenlaan en kerkenraad, waarvan de delen ook los gebruikt kunnen worden: beuk & laan, kerk & raad. Leeuwerik daarentegen laat zich niet op die manier opsplitsen. Rik is immers geen zelfstandig woord (maar een vorm van een achtervoegsel dat ook in havik voorkomt).

Ingewikkeld allemaal? Dat komt ervan als het Rijk taalkundige pietlutten niet alleen laat bepalen wat ambtenaren moeten schrijven, maar ook wat ze moeten snappen.