Jij bent mijn lievelingsbagel

Twee jonge schrijfsters raken innig bevriend. De één heeft botkanker, maar sterft als 39-jarige aan een overdosis heroïne. De ander, ontroostbaar, probeert te ontdekken wat er misging. ’Haar eenzaamheid was zo groot als Grand Central Station’

Wanneer een schrijfster een persoonlijk relaas publiceert over het verwerken van een drama, verwacht je dat de ellende ook inderdaad verwerkt is. Als het boek er is, lijkt het probleem overwonnen, de zaak gesloten. Dat leek ook het geval toen de talentvolle dichteres Lucy Grealy in 1994 haar verfijnde en intelligente ‘Autobiografie van een gezicht’ publiceerde. Koeltjes beschreef ze hoe er bij haar als negenjarig meisje botkanker in haar kaak werd geconstateerd, waarna ze kwellende jaren van operaties en behandelingen doormaakte. Ze beschreef hoe ze terug naar school moest met een misvormd gezicht. Ze filosofeerde over uiterlijk en schoonheid.

Maar voorbij was het niet. Acht jaar later, in 2002, overleed Grealy op 39-jarige leeftijd aan een overdosis heroïne. Niet lang daarna schreef Ann Patchett (auteur van onder andere ‘Belcanto’ en ‘Familie’) het vervolg op Lucy’s verhaal in het indringende ‘Schoonheid & trouw’. (Het boek kwam uit in 2004, maar is nu pas vertaald.) In dit sympathieke en uiterst leesbare eerbetoon aan hun vriendschap probeert Patchett te begrijpen wat er gebeurd is met haar hartsvriendin.

De twee jonge schrijfsters leerden elkaar kennen op de legendarische Iowa Writers’ Workshop. Ze hadden aan dezelfde universiteit gestudeerd en besloten een huis te delen. Grealy liep naar binnen, schrijft Patchett, en „in een oogwenk lag ze in mijn armen, klom tegen me op, haar armen om mijn nek. [] Het was niet zozeer een begroeting als wel een claim: ze vorderde deze plaats op mijn borst als de hare. [] Ik voelde dat Lucy mij had gekozen en ik was in de wolken.”

Lucy was een veeleisende vriendin, van het type dat zonder te vragen je kleren leent en natte handdoeken op je bed laat slingeren. En ze kon haar eigen leven niet op orde krijgen: ze hield zich niet aan deadlines, hield meer van feestjes dan van werken. Patchett verdroeg alles geduldig; ze ruimde zelfs de woning van haar vriendin op en betaalde haar rekeningen, omdat ze er iets voor terugkreeg: een intense, grenzeloze vriendschap met een geestverwant. Het is moeilijk om kwaad te worden op een vriendin die aan je schrijft: „Ik kan geen passende woorden van genegenheid voor jou vinden, woorden die al jouw heerlijkheid bevatten. Je zult genoegen mee moeten nemen mijn lievelingsbagel te zijn, mijn blauwe lievelingsluifel van een leuk cafeetje waar de koffie sterk maar romig is.”

De innemende en sprankelende Grealy ging gemakkelijk vriendschappen aan. Maar haar eenzaamheid, zo schrijft Patchett, was zo groot als Grand Central Station. Al haar vrienden, haar minnaars, de vele fans die haar boek haar bezorgd hadden, waren niet genoeg om de leegte te vullen. Ze raakte geobsedeerd door de gedachte dat alles goed zou komen, als ze maar eenmaal een normaal gezicht had, Maar toen een laatste poging tot reconstructieve chirurgie mislukte, en ze daaraan een constante pijn overhield, kwam ze terecht in een spiraal van pijnstillers en tenslotte ook heroïne. Haar veerkracht was opgebruikt.

Patchett was ontroostbaar door de dood van haar vriendin. In een interview twee jaar geleden met De Volkskrant zei ze: „Ik heb het boek helemaal in bed geschreven omdat ik er van ellende niet uit kon komen.” Toch is ‘Schoonheid & trouw’ geschreven in een beheerste, zelfverzekerde stijl, alsof ze nog steeds vastbesloten was om orde te scheppen in Grealy’s leven. Met dit boek lijkt Pratchett haar vriendin te ’claimen’, zoals Grealy haar ooit claimde.

Claims roepen jaloezie op. Nadat het boek uitkwam, noemde Grealy’s zus Suellen Patchett een lijkenpikker. Ze beschuldigde Patchett ervan Lucy te gebruiken voor haar eigen carrière, en ze vond het te beperkt dat ze het verhaal vanuit haar eigen perspectief vertelde.

Maar net zomin als Grealy’s boek het complete verhaal was, is Patchetts boek dat, en dat pretendeert het ook niet te zijn. Het boek heeft als ondertitel ‘Een vriendschap’, en dat is wat ze ons geeft: het verhaal van hoe twee vrouwen samen schrijfster werden. Het is weliswaar haar versie, maar dat is de verdienste van een schrijftalent: dat het juist háár liefde en leed zijn die het tot een boek maken.