’De bank is er niet meer voor de klant’

Wichert van Engelen (1957) werkte twintig jaar bij de Postbank - hij was daar directeur innovatie. Nu is hij zelfstandig gevestigd interim-manager en consultant.

’Toen begin dit jaar de merknaam Postbank verdween, verdween er ook een stukje Nederlands cultureel erfgoed, zoals dat zo mooi heet. Ik moet die geschiedenis zo snel mogelijk vastleggen, dacht ik, voordat alles weggezakt is. In vier maanden heb ik dit boek geschreven, en in die tijd ook alle interviews met oud-collega's gehouden, en archiefonderzoek gedaan. Dat is kort, maar ik had mezelf ook een scherpe deadline gesteld. Ik had natuurlijk ook het grote voordeel dat ik het bedrijf van binnen en van buiten ken.

Er zitten drie lijnen in het boek: het is historisch: een chronologie van wat er met de Postbank en de voorlopers is gebeurd; het is nostalgisch: het staat bol van de anekdotes en kijkjes in de keuken, verteld door Postbankmedewerkers; en ten derde laat ik ook het bedrijfseconomische verhaal zien: wat heeft privatisering in dit concrete geval betekend? Dat deel bevat ook een waarschuwing voor al te groot optimisme bij nog meer privatiseringen die deels al gaande zijn, zoals in de zorg, de energiesector, het openbaar vervoer, noem maar op. Ik stoor me nogal aan het mateloos enthousiasme en vertrouwen dat heel veel mensen - vooral economen - in de vrije markt hebben.

Ik betreur het zeer dat de Postbank is verdwenen. Het is een combinatie geweest van internationalisering, globalisering en groot-groter-grootst-denken. Wat ook meegespeeld heeft, is de megalomanie van topmanagers die vooral gericht zijn op successen voor de korte termijn, en dan uitsluitend voor de aandeelhouders, niet voor de klant. Want die ziet alleen maar de service achteruit hollen.

In 1987 ben ik heel bewust bij de giro gaan werken. Het was weliswaar een privaat bedrijf dat winst maakte, maar het was ook een nutsinstelling met een toegevoegde waarde voor de samenleving, dat trok me aan. In de loop van m'n carrière zag ik het afkalven. Ik heb vaak gedacht: dit moeten we niet doen, dit gaat de verkeerde kant op. Maar ik kan niet één bepaald moment aangeven van toen is het misgegaan - het was een sluipend proces.

In de tijd dat ik er kwam werken, had je ook bonussen, maar toen had je het over tonnen, inclusief salaris. Het is nu tot werkelijk absurde bedragen opgetrokken. Nog erger dan die bedragen vind ik de houding van de mensen die dat geld incasseren, dat ze denken dat ze zo onmisbaar zijn. En dat ze acteren alsof het bedrijf van hen is. Kijk, als Bill Gates rare dingen zou doen met Microsoft, dan kun je nog zeggen dat hij het heeft gesticht en grootgemaakt, het is gewoon van hém. Maar als meneer Tilmant tegen de Nederlandse regering zegt: als jullie iets aan onze bonussen gaan doen, dan ga ik met de ING naar een ander land, dan denk ik: ho, ho, je bent misschien wel de baas, maar dat bedrijf is niet van jou.

Tientallen oud-collega's heb ik geïnterviewd. Ik voer ze anoniem op, een groot deel werkt nog bij ING. Ik ken het bedrijf goed genoeg om te weten dat het niet in je voordeel werkt als je aan zo'n soort boek meewerkt. Je moet me op m'n giroblauwe ogen geloven dat de citaten kloppen. Ik lieg nergens, ik verdraai niks, mijn boek klopt gewoon. Er staat ook geen enkel feit in dat niet uit meerdere bronnen komt.

Ik gebruik nog steeds MijnPostbank.nl, of tegenwoordig MijnING.nl. Ik heb geprobeerd met een andere bank op internet te bankieren, maar ik werd gierend gek van het aantal codes dat je moest intoetsen. Bij de ING is die service weergaloos, dat moet ik toegeven. Voorlopig hou ik m'n betaalrekening daar dan ook maar aan.’