’Toon uw tiet en gij zult bekwijld worden’

Het zal u niet zijn ontgaan: Heleen van Royen heeft een nieuwe roman geschreven. Best een amusant boek, vindt Bas Belleman, maar over verleiding, toch Van Royens specialisme, kom je nu net niets te weten.

Op de eerste bladzijde van Heleen van Royens vierde roman beschrijft de ik-figuur een rechtbankpresident die eruit ziet ’zoals een rechter eruit hoort te zien’: grijs haar en borstelige wenkbrauwen.

Aanvankelijk denk je dat Van Royen liever clichés gebruikt dan zelf iets te verzinnen, maar het trucje, dat ze een paar keer herhaalt, typeert wel de rigide blik van de ik-persoon. Victoria heeft strak omlijnde ideeën over mannen en vrouwen, seks en liefde, wraak en moraal. Ze denkt nauwelijks over haar opvattingen na, ze handelt er gewoon naar.

Ze is mannentester en dat is dan ook de titel van het boek. Echtgenotes en vriendinnen huren haar in om te kijken of hun geliefden de ultieme test doorstaan: krijgt Victoria hen in bed of weerstaan ze de verleiding? En geloof het of niet, ze gaan allemaal voor de bijl, wat een aantal pornografische en half-pornografische scènes oplevert. Overigens test ze soms ook vrouwen, maar toch voornamelijk mannen.

Waarom Victoria zo verleidelijk is? Dat staat er niet. Ja, ze is mooi en brutaal en schaamt zich niet om haar lichaam te gebruiken. Maar verder? Van Royen lijkt er weinig ideeën over te hebben. „Toon uw tiet of de suggestie van uw tiet en gij zult bekwijld worden”, laat ze haar hoofdpersoon cynisch denken. Veel dieper gaan de gedachten van deze privédetective annex prostituee annex wraakgodin niet.

Grappig genoeg huldigt Victoria nogal moralistische ideeën. Seks probeert zij te beteugelen en in goede banen te leiden. Zo mag ze van zichzelf alleen op zaterdagavond masturberen, als beloning voor haar inspanningen. Op andere dagen neemt ze een koude douche. Ze gebruikt seks verder alleen als middel om haar slachtoffers te betrappen, niet als iets voor zichzelf.

Zo bewaakt ze haar eigenwaarde , met name tegenover mannen. Ze haat mannen omdat die ‘superieur’ zijn: „Uiteindelijk zijn ze sterker, slimmer en beter in praktisch alles.” Maar hun libido is hun zwakke plek.

Zo legt Van Royen een stevig fundament voor een amusante, plotgedreven roman. Natuurlijk zal Victoria zelf door passie meegesleurd en verteerd worden. De vraag is alleen nog hoe. De vraag is ook waarom ze mannentester geworden is en die zal in flashbacks keurig beantwoord worden. Het heeft te maken met haar vader, een onderwereldfiguur die voor hun huis werd geliquideerd. En met de foute vriendjes van haar doorgedraaide moeder. Geen wonder dat ze ten slotte zowel voor een robot valt als voor een gevoelige leeuwenverzorger.

Meer dan de plot biedt het boek niet. Met ideeën over seks en verleiding valt Van Royen de lezer liever niet lastig. Misschien is dat een gemiste kans. Mocht ze meer dan anderen over verleiding weten, waarom laat ze dat dan niet merken? Seks mag in de literatuur een veelbezongen onderwerp zijn, er valt best nieuw licht op te werpen. Denk bijvoorbeeld aan ‘Via Capello 23’ van Christiaan Weijts, dat amateurporno tegen de achtergrond van de kunstgeschiedenis plaatst.

De zonnige kant van haar gebrek aan ideeën is overigens dat ze niet aan pretenties doet. Schaamteloos schrijft ze zinnetjes op als ’Fintans geniaalblauwe ogen doorboren de mijne’ en citeert ze op momenten van hevige passie letterlijk – in cursief – uit bouquetreeksromannetjes. Ze kent haar beperkingen en dat is in zekere zin innemend.

Maar uiteindelijk blijft het toch wat magertjes. Net als de hoofdpersoon hanteert Van Royen seks uitsluitend als middel, om het plot aan te zwengelen. Op zichzelf hebben die scènes geen waarde. Ze zijn opwindend noch onthullend. Je zou kunnen zeggen dat Van Royen overspel beschrijft zoals overspel eruit hoort te zien: kil en pornografisch.

Ze komt niet in de buurt van complexere verleiding, een mengsel van liefde en schuldgevoelens. Verleiding is bij Van Royen in één nacht gepiept.Bas Belleman