Eigenzinnige nieuwe Kunsthal

Amersfoort is een culturele instelling rijker. ’Kade’ heeft zelf geen collectie, maar toont internationale hedendaagse kunst.

Het rook er deze week nog naar verf: kunstenaars legden de laatste hand aan hun schilderingen voor de openingsexpositie in ’Kunsthal Kade’ (Kunst aan de Eem). Daarmee is Amersfoort in één klap een bijzondere kunstinstelling rijker.

Aan de rand van de historische binnenstad, pal naast de monumentale Koppelpoort, is sinds 2006 een opvallend ontworpen gebouw opgetrokken. Het hart ervan herbergt de splinternieuwe ’Kunsthal Kade’.

Het is een forse uitbreiding van het museumbestand in Amersfoort. Naast Museum Flehite, het Mondriaanhuis, het Armando Museum Bureau en de voormalige Zonnehof (waar Armando tijdelijk gehuisvest is) biedt de stichting ’Amersfoort in C’ deze middelgrote provinciestad een aantrekkelijke museale infrastructuur met genoeg ambities om er een landelijke rol mee te kunnen spelen.

De Amersfoortse Kunsthal beslaat in het kantoorgebouw waar ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zit, zo’n 1500 vierkante meter. Die kunnen geheel voor wisselexposities worden ingezet.

De omgeving van de historische binnenstad heeft bij de architect wel een rol gespeeld toen hij het plan voor het kantoor vorm wilde geven. Het ontwerp is gemaakt door de Spaanse architect Juan Navarro Baldeweg, een van de toonaangevende bouwmeesters van het Iberische schiereiland. Hij tekende eerder het museum van de grotkunst in het Spaanse Altamira, maar is vooral bekend vanwege een lange rij congresgebouwen in onder meer Salamanca, Salzburg en Cadiz. Baldeweg voorzag het gebouw aan de stadszijde van een steil opgetrokken glazen wand, met als doel een reflectie van de wolkenlucht op de binnenstad te geven. De wand, die 130 meter lang en 20 meter hoog is, werkt in ieder geval als een geweldige blikvanger. Het vele glas lijkt de hoek met de stationszijde in vuur en vlam te zetten. Die kant is met keramische leien afgedekt, die juist erg ouderwets aandoen – je verwacht ze eerder op een boerenhoeve dan op een modern museumgebouw.

Die ambivalentie kenmerkt ook het interieur, waar de hoeveelheid glas nog eens wordt versterkt door geel glimmend hout. Gelukkig ogen de binnenruimtes van de Kunsthal rustiger: witte muren, grijze natuursteen op de vloer en een bescheiden trappenhuis dat de drie lagen verbindt. De grootste expositieruimte bevindt zich op de begane grond. De kunst wordt daar aangelicht met een uitstekende combinatie van kunst- en daglicht. De bovenliggende zaal en de mezzanine zijn veel lager en krijgen dus ook minder daglicht.

Met de openingsexpositie ’Wonderland’ komt de kunsthal met een ambitieus programma. Er zijn ruim twintig kunstenaars uitgenodigd die allemaal een fantasiewereld, hun eigen ’Wonderland’, creëren. Ze nemen de kijkers mee in een parallelle wereld die niet zelden vanuit een maatschappelijke betrokkenheid tot stand is gekomen. Onder de vaak internationale kunstenaars – van wie de meesten niet eerder in Nederland te zien waren – zijn onder anderen het bekende duo Jake & Dinos Chapman, de Amerikanen Angelo Filomeno, Henry Darger en Jon Pylypchuk en het grootste talent van deze groep, de Australische Patricia Piccinini. Haar werk doet in de verte denken aan dat van Ron Mueck omdat het hetzelfde gevoel van mededogen met gemuteerde wezens kent, maar staat toch veel meer op zichzelf.

De Britse kunstenaar Paul Morrison werd gevraagd een schildering op de metershoge wand aan te brengen. Dat heeft hij met zoveel succes gedaan dat je je verwonderd afvraagt waarom dit werk niet permanent te zien zal zijn. De Kunsthal wil echter geen eigen verzameling beginnen. Juist die vrijheid schept ruimte om met een eigenzinnig eigen programma te komen.

Alle deelnemers aan ’Wonderland’ zijn uitgenodigd door hoofdcurator Robbert Roos (oud-hoofdredacteur van het tijdschrift Kunstbeeld en eerder kunst- en architectuurcriticus bij Trouw), die de dagelijkse leiding in de Kunsthal heeft. Naast (hedendaagse) kunst zullen ook design, architectuur en andere vormen van ’eigentijdse visuele cultuur’ getoond worden. Amersfoort moet daarmee een nationaal instituut met een internationale dimensie krijgen.