Opnieuw de diepte in bij de Ikon

recensie Voor de tweede keer binnen een jaar kamerverkiezingen: de draaiboeken zijn weer uit de kast gehaald, niet alleen bij de politieke partijen, ook bij de omroepen. En weer zullen de lijsttrekkers op de buis voorbij trekken: in shows, in actualiteitenrubrieken en zelfs -of moet het zijn: juist- bij de Ikon, de omroep van de kerken.

Aanstaande woensdag gaat bij deze omroep het programma 'Voor je kiezen' in de recycling. Met een formule die nauwelijks afwijkt van die in de aanloop naar de verkiezingen in mei, worden de lijsttrekkers van de landelijke politieke partijen opnieuw aan de tand gevoeld. Het is voorstelbaar dat het de medewerkers enige moeite kost zichzelf voldoende te motiveren voor de tweede keer in zo'n korte tijd. Maar voor politicoloog en publicist Pieter Hilhorst -de vorige keer, zij het in een iets andere rol ook al betrokken bij 'Voor je kiezen'- geldt dat in elk geval niet. ,,Ik vind het hartstikke leuk. En het zijn ook niet allemaal dezelfde gezichten. Het is juist frappant hoeveel andere lijsttrekkers er zijn gekomen.' Inderdaad: direct al de eerste gast is als lijsttrekker nieuw: VVD-leider Zalm.

Elke uitzending is live en bestaat uit drie rondes. In de eerste ronde stelt journaliste Natascha Kuit (tegenwoordig van Radio en TV/Rijnmond, daarvoor parlementair verslaggever en presentator van het radioprogramma 'Met het oog op morgen') politiek-inhoudelijke vragen. In de tweede ronde stelt een wisselende gast meer persoonlijke kwesties aan de orde. In het geval van Zalm is dat Paul Haenen. En in de laatste ronde gaat Hilhorst dieper op de zaken in met de lijsttrekker. Tussendoor kunnen kijkers via telefoon, sms of computer hun oordeel geven over de geloofwaardigheid van de lijsttrekker. Direct aan het einde van de uitzending wordt de uitslag bekend gemaakt.

Hoe onderscheidt de Ikon-aanpak zich van andere politieke uitzendingen? Hilhorst: ,,Ik hoop op iets verrassends. Politici willen doorgaans alleen hun vaste partijpolitieke verhaal kwijt. Maar in onze formule -drie interviews van acht minuten- krijgen ze meer de tijd en kunnen we proberen dieper te gaan dan in de gebruikelijke actualiteitenrubrieken. Het gaat ons er niet alleen om wat ze van de Melkertbanen vinden, maar ook om hun filosofie, hun wereldbeeld, hun visie op de overheid. Het centrale thema van de uitzending ('hoe houden we in Nederland de boel een beetje bij elkaar?') biedt ook de mogelijkheid de normen- en waardendiscussie erbij te betrekken.'

,,Waar ik zelf van hou is op zoek te gaan naar de dillemma's waar de politici zelf mee worstelen. Zo confronteerden we in de vorige reeks uitzendingen SP-leider Jan Marijnissen met het verwijt dat ze bij de SP nooit vuile handen willen maken. Hij ging daar heel serieus op in. Met Balkenende zouden we het bijvoorbeeld over het milieu kunnen hebben. In het CDA hebben ze het over goed rentmeesterschap, maar in het kabinet-Balkenende heeft het milieubeleid een ondergeschikte positie.'

Er zijn negen uitzendingen gepland. Het is mogelijk dat er een extra aflevering komt met de lijsttrekker van een nieuwe, kansrijke partij die nog niet in de Kamer vertegenwoordigd is. Zoals de vorige keer Pim Fortuyn.

'Voor je kiezen' trok dit voorjaar voor Ikon-begrippen veel kijkers: van 400000 tot 700000. Bovendien bleek bij de kijkers grote behoefte om hun stem te laten horen. Tijdens de uitzending met Fortuyn reageerden meer dan 20000 kijkers. Hij kreeg een overweldigende steun (77%), die later ook in de verkiezingsuitslag tot uitdrukking is gekomen. Ook de negatieve reacties op Melkert (86%) spoorden met de latere uitslag. Maar Hilhorst doet relativerend: ,,Marijnissen haalde een Oost-Europese score. Meer dan 90 procent vond hem geloofwaardig. Dat betekent dat vooral zijn eigen aanhang heeft gebeld.'