'Ei wilde natuurlijk niet luisteren'

recensie De een wil vliegen, de ander juist niet. Slechts weinigen kunnen het. Gansje Gonnie weet het niet helemaal zeker, of ze wel de lucht in wil. De wind krijgt haar te pakken, net als ze een lekker wormpje ontdekt. Nog even houdt ze zich vast aan een rietstengel, dan zwiept de storm haar los. Is dit leuk of gevaarlijk? Vooral spannend, besluit ze, en op dat moment valt ze naar beneden. Plons, en daar tekende Herman Brood Gansje Gonnie met de pootjes omhoog in de plas.

Bij dit verhaal moet je eigenlijk de voice-over van Jan Wolkers horen, die het voor 'Villa Achterwerk' van de VPRO voorlas in een serie over de eerste stappen van jonge dieren. Net zo ongepolijst als zijn stem zijn de tekeningen van Brood, de in 2001 overleden rocker en schilder. Zijn strepen, krassen, en vegen lijken op de schetsen van Lucebert, alleen meer figuratief en kinderlijker. Kleuren treden buiten de lijnen, snavel en poten van Gonnie zijn de ene keer blauw en de andere keer geel. Trefzeker zijn de tekeningen wel degelijk; een enkel dwarrelend blaadje duidt op een naderende storm, die even later losbarst. Zwiep, woesj, zeggen de strepen van Brood boven het angstige hoofd van Gonnie.

Het verhaal wordt al net zo plotseling opgepakt en losgelaten: een en ander speelt zich volgens de eerste bladzij af in het herfstige Klompenland, maar daarna is er geen context meer, alleen Gonnie, de wind en het water.

Geen groter contrast denkbaar dan de prenten van Leo Timmers in 'ik vlieg'. Een meisje stijf als een houten pop, rood geverfde wangen en bolle verbaasde ogen, staat in de startblokken op de vensterbank, armen wijd. Hup, daar gaat ze de leegte in ,,tot het einde van de wereld!'' Maar haar moeder had gezegd dat alleen vogels kunnen vliegen, bedenkt ze als ze een al even houtachtig geschilderd vogeltje ziet. Dat heeft een demotiverend effect: oeps, misschien heeft mama wel gelijk?

De kleine raakt in een vrije val, langs wél vliegende objecten als een tapijt, Superman en een heks. De tekeningen worden steeds enger; bij prenten die toch al weinig aan de verbeelding overlaten zullen kinderen snel doorbladeren naar de vriendelijker afbeeldingen met een engel, en uiteindelijk het zachte bed. Vandaar droomt het meisje zich het luchtruim in, toch weg bij haar moeder. Gaat het om de vlucht of om het vliegen? Hoe het ook zij, het is een gewild thema voor kinderboekenschrijvers. Hilarisch is 'Gleivlucht' van de Engelse Mini Grey. ,,We probeerden het hem wel te vertellen, maar hij wilde natuurlijk niet luisteren'': Ei was eigenwijs.

Verlangend naar de blauwe lucht waar vliegtuigen, libellen en vlinders zweefden betrad hij de 583 stenen treden van een hoge fabriekstoren. Boven aan gekomen deed hij, de eierschaal nog rond en heel, de stap in de diepte. Ook hier weer die kleurige vegen en vlagen van de wind, middenin rijst de fabriekstoren omhoog en daarnaast een klein eirond figuurtje, bestemming: grond. ,,We zijn wel even bezig geweest met opruimen van de rommel'', is het flegmatieke commentaar van de vertellers. Maar een eierschaal lijm je niet meer, zelfs niet met kauwgom of tomatensoep. Het goede nieuws is te zien op de laatste bladzijde. ,,Gelukkig ging Ei niet verloren!'' staat er boven een bord met twee reepjes bacon en een tevreden eierdooier - tenslotte had hij, even, gevlogen. Cynisch? Welnee. Zolang je maar gevoel voor humor hebt.

Terug naar de aarde, waar op dit moment de Pieten zich meester maken van de nacht. De televisie heeft van de Wegwijspiet en de Hoofdpiet bekende 'Nederlanders' gemaakt, maar er zijn ook nog de Schoorsteenpiet, de Pakjespiet, de Paardenpiet, de Pepernotenpiet... Over hen gaan de Pietenliedjes in 'Dansen in het maanlicht'. Eric Rutten zingt de liedjes op de bijbehorende cd, met meezingversies. Onbekend tot nu toe was de kale Opa Piet, die kan verhalen over hoe stouteriken vroeger echt in de zak belandden. Het is leuk gedaan, beetje zoete teksten, leuke tekeningen, aardige muziek maar ach, dit Pietenboek haalt het niet bij de 'Het Zwarte Pieten Boek' van Hanny S.R. Meyler met de weergaloze illustraties van Robert Nix, Bezige Bij, 1962, politiek bijzonder incorrect vanwege de rollende rrrrrr-en van de Pieten, en (daarom?) niet meer verkrijgbaar.

Peter de Boer is ziek