De eer gaat naar de dames

opinie ARNHEM - De bekendste luchtgeesten in het romantische ballet zijn de wili's: geesten van voor hun huwelijk gestorven bruiden. Hun bruidsjurken werden hun lijkwaden en onder aanvoering van hun koningin Myrthe veranderen zij 's nachts in meedogenloze furies, op zoek naar jongemannen die zij met hun dans de dood in drijven. Ook het boerenmeisje Giselle verandert in een wili, maar haar liefde maakt haar vergevingsgezindheid groter dan haar wraakzucht. In de tweede acte van het naar haar vernoemde klassieke ballet uit 1841, werpt zij zich daarom op om haar geliefde Albrecht voor Myrthe's vonnis te behoeden.

Tot de vele eigentijdse adaptaties van dit beroemde ballet op muziek van Adolph Adam behoort die van de Franse choreografe Maryse Delente, artistiek leidster van het Ballet du Nord (Roubaix). Vier jaar geleden greep zij 'de romantische leugen' van Giselle aan voor een opmerkelijke bewerking, die nu ook bij het Arnhemse gezelschap Introdans is ingestudeerd.

In deze 'Giselle', teruggebracht tot een eenakter van zestig minuten, gaan de wili's blootsvoets. Onder hun bruidsjurken zitten fraai getailleerde onderjurken. Hoewel de zachtroze en roomwitte kleuren daarvan naar fondant en marsepein verwijzen, is dat pure misleiding. Stampend, heupwiegend en kronkelend tonen de wili's na de eeuw der extremen hun ware, verleidelijke aard. Acht meiden hebben zich als van hun voetstuk gevallen engelen onder de hoede van hun leidster Geraldine Victoir geschaard en zodra zij hun bruidssluiers aan de wilgen hebben gehangen en van hun lijktombes zijn weggegleden, ontpoppen zij zich als een stel wulpse amazones. Brandend van verlangen maken deze machteloze nep-engelen zich op voor een bal waaraan geen potentiële partner zal ontsnappen.

De dames kampen echter met een onoverkomelijk probleem. In geen heinde of verte is een jongeman te bekennen. Sinds de orkanen Martha (Graham) en Pina (Bausch) door het mythische rijk der wili's zijn getrokken, is er van hun slachtoffer-held immers ook geen spoor meer te bekennen. De wili's met hun wraakzuchtige spitzen in wolken van tule zijn armzalige hersenschimmen geworden, hoe bloeddorstig hun ledematen ook zijn. Op het danspodium zijn ze veroordeeld tot een lang uitgesponnen ritueel, waarin hun klassieke voorgangsters en eigentijdse collega's gevangen zitten in een theatraal web van ballet- en danshistorische citaten.

De Franse choreografe weet daar -schijnbaar moeiteloos- mee te spinnen en te weven. Haar 'Giselle' is niet alleen voor danshistorici kostelijke waar. Ook de negen danseressen van Introdans kunnen zich daarin naar hartelust uitleven. En dat doen ze dan ook met verve. Een uur lang geven zij aan de vijf muzikale leidmotieven in deze overbekende balletcompositie een geheel onverwachte draai. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is duiken in de traditionele arabesken en armhoudingen van good old Giselle plotseling de hoekige armen en benen uit Martha Grahams 'Primitive Mysteries' op, of hupsen en trillen de gestorven bruiden als de bezeten slachtoffers in het molm van Pina Bausch' 'Frühlingsopfer'.

Deze eigentijdse 'Giselle' is voor Introdans onbetwist een goede aankoop, maar door de bewuste uitsluiting van mannen op het podium sneed het Arnhemse gezelschap zich natuurlijk ook in eigen huid. De oplossing van dat probleem is wel erg gemakzuchtig en goedkoop aangepakt. Om ook de zeven mannen van Introdans op hun voordeligst aan bod te laten komen, wordt 'Giselle' ingeleid door een collage van vijftien korte fragmenten voor uitsluitend mannen. Ton Wiggers zapte daartoe, gewapend met schaar en lijmpot, door het Introdans-repertoire van de laatste vijf jaar en fröbelde een allegaartje van een halfuur bij elkaar. De collage getuigt van armzalig knutselwerk, ook al proberen de zeven jongens dat met nog zoveel fysiek temperament en rappe kostuumwisselingen te verbloemen.

De eer van de productie 'Giselle & Co' gaat daarom volledig naar de dames. Onder leiding van hun fröbeljuf Delente maakten zij hun eigen artistiek leider duidelijk dat er achter een zap-model wel een steekhoudend motief moet zitten. Gebeurt dat niet, zoals in Wiggers' collage, dan verandert het podium in één pot nat waaruit walmen verknipte ijdeltuiterij opstijgen.