Kiosk

recensie üén-tweetje van zorg en vederlichte professor

In Zorg+Welzijn pakt de kersvers in Breda benoemde hoogleraar in 'de sociale cohesievraagstukken van de multiculturele samenleving in een transnationaal perspectief' boos uit over de laatste obstakels voor een multiculturele samenleving: 'Ik verdenk veel Nederlanders ervan dat, wanneer ze het over integratie hebben, ze assimilatie bedoelen. Word mijn evenbeeld, ik ben uw lichtend voorbeeld. Dat is een houding waar ik niet goed van word.'' Ruben Gowricharn vindt dat aan taal als voorwaarde voor deelneming aan de samenleving niet zo zwaar getild moet worden, en dat we over botsende normen niet zo paniekerig moeten doen. Die criminaliteit onder Marokkaanse jongeren heeft al 'buurtvaderprojecten' op gang gebracht, en over homoseksualiteit is binnen de allochtone gemeenschappen een discussie gaande: 'het is vaak meer onwennigheid dan vijandigheid'. De precisie van Gowricharns oordeel is omgekeerd evenredig met zijn verontwaardiging, en Zorg+Welzijn zal deze academische vedergewicht aan het woord hebben gelaten omdat zijn lichtvaardige voorstelling van zaken leunt op overheidssubsidies en buurtprojecten. Een één-tweetje van de zorg en de professor.

Eutopia is nieuwkomer aan het tijdschriftfirmament. 'Een nieuw podium voor het Europese cultuurgoed in zijn transnationale, hybride en kunstzinnige vorm.' Maar dit trompetgeschal verhult ternauwernood dezelfde gebreken als van Gowricharn, preken voor eigen parochie, en nog wat kinderziekten. Met het 'nieuwe podium' valt het nogal mee, want de helft van de stukken is al eerder gepubliceerd. Vooral uit Index on Censorship is ijverig vertaald. Edward Said, van wie een kritiek tegen Samuel Huntingtons 'Botsing der beschavingen' (1993) is opgenomen, is voor de publicatie van zijn snijdende commentaren op het neokolonialisme waarlijk niet afhankelijk van 'transnationale en hybride' podia.

In een voorwoord wordt de oude wereld gewaarschuwd: 'Nog maar even en de grote Europese metropolen, de visitekaartjes van Europa, zullen voornamelijk door immigranten bevolkt zijn.' In Eutopia, Grieks voor 'goedland', treedt een 'immigrante (sic) intellectuele elite' voor het voetlicht. Er zijn de obligate stukken met slechte ervaringen bij de douane en klachten over de racistische partijen die in Europa aan kracht zouden winnen. De Kroatische schrijfster Slavenka Drakulic beoefent in 'Wie is er bang voor Europa?' de kunst van de bangmakerij; het is haar ontgaan dat extreem-rechts op zijn retour is in Frankrijk, en dat de Deense afkeer van de euro geen uitdrukking van vreemdelingenhaat is. Er is een verward stuk van een Pakistaans-Britse 'cultuurcriticus' Ziauddin Sardar die onder het mom 'Het multiculturalisme deugt niet' juist een lans blijkt te breken voor het multiculturalisme. Zo ventileert Sardar ook veel kritiek op het liberalisme, om tenslotte triomfantelijk te roepen dat 'het liberalisme geen westerse uitvinding is en ook geen westerse aangelegenheid: het is een onderdeel van alle tradities en is dat ook altijd geweest'. In de pedagogie staat die manoeuvre bekend als 'de beschadiging van het benijde speelgoed'. Een paar schattige foto's en dito tekst over een jazzlady uit Curaçao verlenen een licht erotisch cachet aan alle boosheid op 'middelbare blanke mannen'.

Aanstellerige filosofologie

Een geval apart is het essay van de Frans-Iraanse socioloog Farhad Khosrokhavar: 'Monoculturalismen ter discussie'. Maar liefst 30 pagina's van de 79 die het blad telt. De bron wordt niet vermeld, maar het kan niet anders of dit huzarenstukje van aanstellerige filosofologie (als zodanig! SdL) is in een van de vele blaadjes gepubliceerd waarin clubjes Franse intellectuelen hun eredienst en verkettering bedrijven.

De opstandigheid tegen de universele pretenties van de republikeinse waarden -dat is de enige solide redenering die uit het duistere proza van Khosrokavar te vissen valt- is een Frans verschijnsel dat onevenredig veel plaats krijgt ingeruimd. Of was de bedoeling een demonstratie te geven van de 'hybridische vorm' die uit Duitse professorentaal plus Franse grootspraak ontspruit? Want Khorohavar heeft erg leentjebuur gespeeld bij Jürgen Habermass en andere vertegenwoordigers van de Frankfurter Schule. Die schuld is de Franse intellectuelen al vaker op onleesbare teksten komen te staan. Al met al kan 'Goedland' beter, beter gedacht en beter geschreven..

Weerbarstige Pierre Bourdieu zei NEE

Dat Fransen zich ook op eigen kracht in raadselen kunnen uitdrukken, heeft Pierre Bourdieu (1930-2002), die enkele weken geleden stierf, in vele boeken bewezen. 'Als je zo'n hermetische zin van hem drie keer leest, staat er tenminste wat', zegt Abram de Swaan vergoelijkend in Vrij Nederland van 9 februari. In le nouvel Observateur wordt uitgebreid afscheid van Bourdieu genomen door een achttal schrijvers, die een portret en herinneringen aan de weerbarstige socioloog onder de noemer 'Hij die NEE zei' scharen. Want dat was de ondubbelzinnige boodschap die hij de wereld, en speciaal de 'machten', deed tussen zijn ingewikkelde zinnen vol jargon van eigen maaksel.

In het openingsartikel zegt Laurent Joffrin dat Bourdieu 'subtiel was in zijn theoretische exposés, maar alle nuances liet varen als hij in de politieke arena afdaalde'. Er is in de stukken het een en ander te vinden over Bourdieu's analyse van de cultuur en kunsten als instrumenten van sociale onderscheiding, over zijn ontleding van de 'habitus', het complex van eigenaardige gewoonten en opvattingen waarmee mensen hun positie in de samenleving rechtvaardigen, en over zijn furieus uitvaren tegen de opinionleaders -waaronder le nouvel Observateur!- die mensen in hun hiërarchische beeld van de samenleving bevestigen. Het ontroerendste stuk van deze geharnaste wetenschapper is een herinnering aan het internaat waarop hij als boerenjongen zat ingekwartierd. 'Schets van een socio-analyse' maakt duidelijk hoe zich een blijvende weerstand tegen een repressieve maatschappij in Bourdieu formeerde. Beproefd, anders dan de professor en de eutopisten.