'Kaaljakkers' is toch een beetje stoffig

opinie HAARLEM - De voorstelling 'Kaaljakkers' uit 1990 van Toneelgroep Het Volk, de broers Wigbolt en Joep Kruijver en Wigbolts schoolvriend Bert Bunschoten, was de tweede in een boeiende reeks van zelf geschreven drama's voor drie heren, een doorgaande bespiegeling over het mannelijk onvermogen. Een aantal seizoenen lang was het een feest de nieuwste aflevering in deze in-treurige soap te gaan bekijken.

Inmiddels is Het Volk 25 jaar oud geworden; om dat te vieren hebben de drie samen met hun regisseur Aike Dirkzwager het destijds weinig gespeelde 'Kaaljakkers' uit de kast gehaald, afgestoft en opgepoetst: drie zwervers in een slooppand aan de vooravond van de dag dat de bulldozer komt, hopend tegen beter weten in, dragers van de al even somber stemmende namen Scheurleer, Afhoeken en Oestersex.

Toneel van Het Volk is bij uitstek situatie-dramatiek: de handeling is niet vooruit te branden. Er wordt kreunend en klagend opgestaan uit de drie bedden die samen met een ongelofelijke berg plastic rotzooi het decor vormen (Jan Heijer), maar al ras kruipt iedereen toch nog maar lekker even onder de vale en weinig warmte belovende deken. Alleen de absurde opening: het afzagen van een been ('Vader snijdt het vlees voor'), en het sinistere slot als het hele huis begint te trillen onder het aanstormend sloopgeweld, laten een actie zien; tussen deze twee momenten zeurt en snottert het maar door.

Afhoeken is de religieus geïnspireerde denker van het drietal, die met verrassende wendingen komt als 'komt de grote verloskundige die ons leidt naar grazige weiden'; Oestersex verbergt zijn emoties achter een masker van onverschilligheid met criminele aspiraties; Scheurleer is zijn tegenpool als handenwringende huilebalk in pyjama. Door hun teksten flitst onophoudelijk hun geheel eigen taalgrappen als 'demonteren' voor 'dementeren' of 'soefinummer' voor sofinummer'. In tegenstelling tot 11 jaar geleden vond ik het af en toe melig worden, zoals in het herhaalde 'damens en heren' als de drie een protest aan de gemeenteraad voorbereiden.

Je moet nooit teruggaan naar de plek waar je het heel goed hebt gehad, wil een bekende wijsheid. Dat geldt wat mij betreft ook deze 'Kaaljakkers'. Het is wel leuk, en ondanks de vrij serieus gemeende grondtoon regelmatig reuze grappig, maar echt door ruiten en roeien, om Het Volk zelf te citeren, ging het toch niet meer. Het bleef een beetje stoffig.