De maakbaarheid van de maatschappij

recensie ,,Het is een politiek drama. En sciencefiction. En het is ook gewoon een spannend verhaal. En grappig.'' Het schrijversduo Alma Popeyus en Hein Schütz komt woorden tekort om het door hen geschreven 'Leven en dood van Quidam Quidam' te duiden. De achtdelige serie, die de VPRO vanaf volgende week zondag uitzendt en die aanstaande vrijdag al integraal wordt gedraaid op het Internationaal Film Festival Rotterdam, is in elk geval 'anders'.

'Quidam Quidam' speelt in de nabije toekomst. Het is 2020, de zestienjarige Quidam bevindt zich aan de vooravond van zijn executie. Hij kijkt terug op zijn leven. ,,'Quidam Quidam' is een verhaal over de maakbaarheid van de maatschappij'', zeggen Popeyus en Schütz. ,,Een nachtmerrie.''

Quidam is de zoon van Unico Fluqs van Leeuwen, een bevlogen politicus die gelooft in een rechtvaardige samenleving. Als minister van sociale zaken heeft hij het land royaal voorzien van bewakingscamera's. Van Leeuwen is bovendien voorstander van criminaliteitsbestrijding aan de basis: hij pleit voor prenataal genetisch onderzoek resulterend in abortus als een criminele dispositie aan het licht komt.

Maar Quidam is ook de zoon van de Colombiaanse Frasquita Leeghwater, ooit de geliefde van Fluqs van Leeuwen, maar al voor Quidams geboorte voor zijn vader op de vlucht slaat. Ironisch genoeg wordt juist zij steeds de dupe van de maatregelen die de vader met de beste bedoelingen neemt.

,,Het verhaal omspant pakweg vijftien jaar'', vertellen Popeyus en Schütz. ,,Gedurende die periode blijven dezelfde politici aan de macht. Zo zie je hoe zij langzaam maar zeker de grip op de verzorgingsstaat verliezen. Met als dramatisch dieptepunt de herinvoering van de doodstraf.''

Het idee voor 'Leven en dood van Quidam Quidam' ontstond al in 1989. ,,Maar pas vanaf 1996 is het echt gaan lopen. Regelmatig moesten we dingen herschrijven omdat we werden ingehaald door de werkelijkheid. We hadden op een goed moment een scène waarbij illegale Chinezen per container aankwamen in Rotterdam. Of we bedachten dat de gemeente slaapdozen zou verstrekken aan daklozen. Dat leek ons een totaal absurd idee. Maar ineens was het er echt.''

,,De basislijnen van 'Quidam Quidam' zijn eigenlijk heel klassiek. Het is geïnspireerd op 'Candide', maar heeft ook veel van 'Alleen op de Wereld' en 'Kruimeltje'. Ja, zelfs van 'Harry Potter'. De welgestelde jongen op zoek naar zijn wortels.''

Popeyus en Schütz schrijven al jaren samen scenario's. ,,Quidam Quidam ligt echter wat anders. Het oeridee was: nu gaan we iets maken dat we zélf echt graag willen zien. Maar het werd ook een waarschuwing aan onze kinderen. Een soort: kijk uit met oversteken. Uiteindelijk wil je voor je kind toch het liefst alle rottigheid bezweren.''

Dat 'Quidam Quidam' bij de VPRO wordt uitgezonden is volgens het duo geen toeval. ,,Geen andere omroep die erover dénkt. Dit is typisch VPRO. Niet alleen het onderwerp, maar ook de benadering. We duiden het tijdsbeeld aan de hand van bijvoorbeeld spotjes, talkshows en journaalbeelden. Het is tamelijk fragmentarisch.''

Die fragmentatie draagt in elk geval bij aan de humor, waarvan de serie ook niet is gespeend. Subtiele details (let op de lengte van de stropdassen!) bepalen de kijker bij het tijdsbeeld van 'Quidam Quidam'. Met dat element wordt creatiever gespeeld dan in menig sciencefictionfilm. Met ontelbare buitengewone vondsten is 'Quidam Quidam' bovendien een serie waar de kijker tot het einde nieuwe dingen in zal blijven ontdekken. Dingen die soms akelig dichtbij de werkelijkheid komen. Want hoewel bijvoorbeeld de 'smartenlegaal' nu nog onwaarschijnlijk lijkt, brengt 'Quidam Quidam' zo'n realistisch staaltje van een in scène gezette verkrachting, waardoor het slachtoffer vanwege fysiek en psychisch trauma recht krijgt op een verblijfsvergunning, dat het uitgroeit tot een bijna-werkelijkheid. Een nachtmerrie.