God is een A-merk

recensie Een gek snijdt de schenkkan uit Vermeers Melkmeisje. De conservator schakelt de politie in. Vraagt de rechercheur: ,,Wat dóet zo'n meisje nu met zo'n kan?''

Gelukkig hangt Vermeers meesterwerk ongeschonden in het Amsterdamse Rijksmuseum. Maar even verderop, in de oud-katholieke kerk, staat het beeld van Madonna met kind er onttakeld bij. Moeder en Zoon hebben nog wel hun kroon op, die zaten vastgeschroefd in de hoofden, schrijft Robert Frede in het Amsterdamse kerkblad Horizon, maar de scepter is verdwenen. Die zat los. Frede deed aangifte, maar de diender had geen idee waarvan. ,,Wat doet zo'n Mariabeeld nu met zo'n scepter?''

Begin jaren negentig van de vorige eeuw stond het boeddhisme in de belangsteling, aldus Herder Korrespondenz (HK), maandblad voor godsdienst en maatschappij, in een overzichtsartikel. De -voor Europa- nieuwe religie zou dé trend anno 2000 worden. Toch maken boeddhisten nog geen half procent van de bevolking uit.

HK wijst op de lange Europese geschiedenis van het boeddhisme. Daar stuit ook het kerkelijk opinieblad Centraal weekblad (CW) op, bij de schets van het leven van Louis Adriën Bühler (1867-1941). De hervormde predikant was geheelonthouder en antimilitarist en verheelde zijn waardering voor het boeddhisme niet.

Zoveel vrijzinnigheid, dat moest wel protest opleveren. Toen het kerkelijk gezag Bühler niet tuchtigde, reageerde het orthodoxe deel van zijn hervormde kerk met de oprichting van de Gereformeerde bond.

De boeddhistisch geïnspireerde Bühler gaf zijn predikantschap eraan, werd iriscopist, streed tegen drankmisbruik en stichtte Neêrlands eerste dorpshuis voor alle gezindten.

Het beeld van het boeddhisme versprong met de tijd, aldus HK. In de dagen van Bühler geliefd als godsdienst van het verstand, van inzicht en kennis, daarna verdacht als 'zonderling en pacifistisch', maar niet vervolgd door de nazi's. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de nadruk op meditatie te liggen, later op zen. Zit er een 'Europees boeddhisme' aan te komen, vraagt HK zich af, een moderner, democratischer volksboeddhisme?

In Oosterwolde, waar eens Bühler 'stond', staat nu een boeddhistisch centrum, schrijft CW, naast de kerk. ,,Het is de ironie der geschiedenis die Bühler zeker zou hebben aangesproken.'' En de geschiedenis is wreed: het centrum is, berichtte Trouw vorige week, alweer ter ziele.

,,Ik hoop niet dat hij theoloog wordt'', schijft Marjet de Jong in Roodkoper, tijdschrift voor cultuur, religie en politiek. 'Hij' is Willem Jan Otten, de tot het katholicisme bekeerde schrijver. De Jong ontleedt eerdere artikelen van hem en godgeleerde opponenten in het blad. Voor 'ons soort' -De Jong is theologe- is Jezus een vermoorde misdadiger, een mens waar;over je niet metafysisch speculeert, geen God. Na de theologische inburgeringscursus die studie heet, 'wist je de juiste woorden in te zetten in de discussie zonder dat daar werkelijk iets van bleef hangen'. De Jong noemt het steriel, en bewondert daarom het 'fertiele' van Otten. Jezus is voor Otten, 'de heaven-made gelovige', een opgehangen konijn -'en ineens gaat het over het God-zijn van Jezus', zegt De Jong. Dat had ze al zolang gemist. Wat ze niet duidelijk maakt: waarom ze Ottens taal niet van de preekstoel wil horen, maar in de aula en de krant.

De KRO maakt van gevoel God: reclamestrategie. ,,Kom uw genezing halen!'' lokte een Volle Evangelie-gemeente. En de EO aarzelt niet met unique sellingpoint God. Jan Willem Wits, pr-man van de rk kerk, vraagt zich in Wijs (maandblad van de Utrechtse oecumenische studentengemeente) af, of je religie aan de man kunt brengen. Vroeger wees reclame op prijs, eigenschappen of kwaliteit, nu biedt de marketeer met een bepaald product zin en identiteit aan, een levenshouding. Dat doet de reclamemaker ook, meent Wits: niet God als Superman verkopen met genezing als bonusaanbieding, maar toch: ,,God is een A-merk.''