Na Kylian duren achttien minuten ineens tergend lang

opinie DEN HAAG - 'Drift' heet het nieuwste programma van NDT 2. Die titel heeft natuurlijk een dubbele bodem, want zonder drift geen dans. Maar wat zou er van de wereldpremières van Marguerite Donlon en Jiri Kylian en een reprise van het Engels/Spaanse koppel Paul Lightfoot en Sol Leon over blijven zonder de fenomenale driftbeheersing van de NDT-junioren?

De Ierse Donlon benadert zeven dansers als een bruisend groepje studenten, die na afloop van hun optreden tot een zelfde flat zijn veroordeeld. Ze willen zich niet op hun eigen naam laten voorstaan, want 'what's a name' vroeg Julia zich al af toen zij erachter kwam dat haar geliefde Romeo heette? 'To be Bob', daar gaat het om in Donlons postmoderne potpourri, tevens persiflage van het NDT-jongeren bestaan. Wie bij deze lettercombinatie aan een bewust onbeschonken bestuurder denkt heeft het mis, ook al werpt juist een van de zeven zich op als iemand die juist niet een Bob is.

In hun doelloze gehang, zinloze vrijblijvendheid en tomeloze energie lijken de zeven individuen vooral overhoop te liggen met de vraag wie zij voor elkaar willen zijn. Ze laten elkaar alleen schijnbaar met rust of hangen de beest uit, vragen om aandacht door een grap te vertellen die geen grap is. Maar vooral betrekken zij elkaar in alle mogelijke stunts van voorbijglijdend kunstig gedoe. Hun gedrag heeft kop noch staart en op den duur gaat dat behoorlijk irriteren, al krijgen ze heel wat lachers in het Haagse Lucent Theater op hun hand.

Zo weinig zeggend 'BeBob' als zelfkritiek uitpakt, zo zwaar filosofisch en bij vlagen ook sinister is het nieuwste ballet 27'52'' van Jiri Kylian. Die cijfercombinatie heeft betrekking op de exacte tijdsduur van dit ballet voor drie paren. In werkelijkheid, zo werd berekend, gingen er 4418,75 uren in het werkproces achter de schermen zitten. Maar wat zijn al die in tijd kwantificeerbare inspanningen voor en door zes individuen in het licht van de eeuwigheid? Kylian ziet het toneelgat als een zwarte duisternis, waarin lichtspots als satellieten verschuiven, de witte dansvloer in repen opensplijt, witte stroken dansvloer als smalle filmschermen naar beneden zakken of als de hoeken van een bladzijde omvouwbaar zijn. Wat zich achter de kille achterwand van aaneen geklonken

ijzeren panelen bevindt blijft een raadsel. De taal waarin dansers de zingeving van hun vervluchtigende kunst verkennen is er een van niet te beschrijven levenstekens: grillig spartelend, genuanceerd en bovenal grenzeloos intens. Benadrukte Kylian in zijn vorige creaties op de junioren vooral hun prilheid, nu laat hij ze als vroegwijze volwassenen de vergankelijkheid van hun eigen carrière ervaren. Wat zij ook op de neerzakkende, splijtende of golvende vloerdelen aan houvast proberen te vinden, zowel voor zichzelf als bij elkaar, het is alsof zij zich in de peilloze diepten in de oceaan van hun gevoelens bevinden. Hier wordt geen oppervlakkigheid geduld en hun streven naar vervulling leidt tot drie magistrale duetten, met de danser Pierre Pontvianne als bindende schakel. En opnieuw krijgt Kylian het voor elkaar om alle zes dansers ver boven hun kunnen te verheffen. In die sublimatie schuilt soms een iets te bedachte erotiek en esoterie. Want waarom die vertraagd afgedraaide declamaties van teksten van de Dalai Lama, Guillaume Depardieu, Baudelaire en de Tao van Jet Kunedo? Waarom al dat onheil in het gekraak, getsjilp, gezoem en slagwerk, waarin Dirk Haubrich twee thema's van Gustav Mahler als richtsnoer nam? Het kan niet deren: als de dansers de vloer meedogenloos onder elkaars voeten wegtrekken en Pierre Pontvianne op de kale vlakte terugkeert met de danseres Parvaneh Scharafali op zijn knieën is dat een huiveringwekkend moment. Hun sekseverschil lijkt opgeheven, maar juist die eenwording kan hun beider definitieve terugkeer onder het zwarte danszeil niet voorkomen. Het toneel is immers de geboorte maar ook het graf van een danser. In tegenstelling tot sport kent dans van dit gehalte geen wereldrecords. Maar 27'52'' is wel een record, waarmee Kylian het onwaarschijnlijke talent van de NDT 2'ers een vervoering geeft, die hijzelf in ontelbare uren met talloze voorgangers bereikte.

Na zo'n creatie is het moeilijk scoren, zelfs voor Paul Lightfoot, die vier jaar geleden met zijn 'Sad Case' een ode aan het ontluikende driftleven in de zwangere buik van zijn vrouw Sol Leon bracht. Twee vrouwen en drie mannen kronkelen, glibberen en spartelen dat het een lieve lust is. Besmeurd met zwarte en witte schmink verkeert hun dans nog in een mistige staat van wording, grimassend over hun hele lijf. Na Kylians ballet duren deze achttien minuten opeens tergend lang.