Waarom is niemand in dit huis gelukkig?

recensie Doeschka Meijsing: De weg naar Caviano. Querido, Amsterdam; 192 blz. - ¿ 34,90.

Joep heeft minder dan de mensen te kampen met herinneringen, zijn verleden lijkt hem nauwelijks te belasten, terwijl dat voor de zeven vrienden juist de belangrijkste en meest belemmerende levensfactor is, waardoor ze zijn wie ze zijn, vijftigers die meer tijd achter dan voor zich hebben. Toch verandert het leven van Joep tijdens deze vakantie van de ene op de andere dag, en hij herinnert zich die ommekeer ook: “En toen, plotseling, was het afgelopen met het opgewekte geluid om mij heen. Het geluid werd trager en langzamer, de toonhoogte zakte. Ik werd niet meer aangehaald, er werd niet meer aan mijn oren getrokken.”

“Mijn leven ziet er nu zo uit: ik lig dag en nacht op de mat bij de voordeur van het huis waar ik met Mar en de drie kleine jongens woon. Ik ben bang dat ze het huis verlaten zonder mij. Ik moet ze immers beschermen. Het mag toch niet gebeuren dat een van hen plotseling verdwijnt, dat je van het ene op het andere moment eentje niet meer mee kon tellen? Dat er een minder is om tegenop te springen?”

Van een onbezorgde, vrolijke spring-in-het-veld is Joep een angstige waakhond geworden, die iedereen bij elkaar wil houden, kennelijk uit vrees voor het verlies van deze of gene, het plotse verdwijnen, waardoor de wereld er anders en minder uitziet dan voorheen. De mensen om hem heen, zo valt uit zijn ervaring met het geluid op te maken, hebben die opgewektheid in de omgang ook ineens laten varen, de toon is laag en somber geworden.

Dit moment moet wel het meest ingrijpende van de roman zijn; het moment waaromheen in zekere zin het hele boek geconcipieerd of gedacht is. Het scharnierpunt, de steen in de vijver, het breekpunt ook. En: de opmaat voor het uur van de waarheid, vijf jaar later. Dan zullen de vrienden namelijk voor een tweede keer bijeenkomen in het huis in het Zuiden, nu niet in de zomer, maar in de herfst. Ze zijn dan met zijn zessen, want tijdens hun eerste vakantie is Kate bij een tweedaagse bergtocht ongemerkt verdwenen, vermoedelijk in een ravijn gestort, in elk geval is zij nooit gevonden. Haar verdwijning vormt de kern van de roman en is de katalysator voor het reddeloos en redeloos uiteenvallen van de vriendenkring tijdens hun tweede samenkomst.

Doeschka Meijsing heeft buitengewoon mooi en behendig in negen hoofdstukken de herinneringen samengevat die haar personages aan hun levens, ook in relatie tot die van anderen, hebben. De reeks begint met een toonzetting door 'de schrijver' - die overigens ook als personage in de roman optreedt - waarin 'Het thema van de herinnering' aan de orde komt. Het is niet alleen verleidelijk, ook gerechtvaardigd om dat het thema van de roman te noemen, al zijn er nog wel andere in het oog lopende kwesties, zoals de vergeefse liefde of het levensstadium dat bereikt is. Na de schrijver komen de zeven vrienden plus de hond Joep aan bod, Kate als laatste.

Hoe gecompliceerd al deze levens ook zijn, en hoe verschillend, Meijsing laat zo helder de patronen zien die ze vertonen, als aardlagen in een afgraving, dat de personages bekenden worden voor hun lezers. Ze lijken met elkaar, in dat 'rode huis' in het Zuiden, op uitnodiging van de schrijver in een proefsituatie bijeengebracht om uit te kunnen vinden hoe hun onderlinge chemie werkt.

Tijdlussen worden beschreven in deze hoofdstukken over de herinnering: sierlijke overgangen van heden naar verleden of van verleden naar het verleden in het verleden, en dan weer terug. De psychologische roman, want dat is 'De weg naar Caviano' toch, heeft zeker elementen in zich van een ideeënroman over de tijd. Waar er tamelijk veel, laat ik ze maar noemen, ouderdomsromans of jongerenromans geschreven worden, daar richt Meijsing haar aandacht op de overgangstijd, het gezelschap is al lang niet jong meer, maar ook nog niet oud. De verwachtingen zijn op maat bijgesteld, de vriendschap is verlopen, de liefde van illusies ontdaan. Iedereen heeft voor zijn of haar gedrag de eigen beweegredenen, die wortelen in het verleden. De roman beschrijft hoe het is om te leven in het vroege najaar van het leven en wat voor gevolgen het heeft als er iemand uit de vriendenkring verdwijnt.

Er is veel vergeefsheid te bespeuren, veel verharding en geslotenheid. De “zeven leugenachtige dagen”, zoals de schrijver de tweede samenkomst typeert, eindigen met een uitbarsting en een volledig uiteenvallen van de vrienden. Het gebrek aan toekomstperspectief, de last der herinneringen en de zekerheid van het feit dat alles vergankelijk is (zie de verdwijning van Kate) dempen de vitaliteit van de personages.

Meijsing is in veel gevallen eerlijk, zelfs wel hard hier en daar, als het gaat om de realiteit van dit levensstadium, al moet meteen ook gewezen worden op de gro

te gevoeligheid waarmee zij haar personages benadert. “Waarom is niemand in dit huis gelukkig?” Deze vraag wordt meen ik door de roman afdoende beantwoord. Een van de vrienden ziet op het station een aantal circusolifanten vervoerd worden en hij vergelijkt zichzelf dan met deze dieren: “Die grote lijven vol geheugen en kennis, die zich schurend en ongemakkelijk op weg bevonden naar een onbestemde plaats waar de wereld vreemd en nietszeggend zou zijn.”

Volgens de schrijver (het personage in het boek) is Kate verdwenen op het ogenblik dat zij door een groot geluksgevoel werd overmand. Die twee, geluk en dood, zijn in het werk van Meijsing wel vaker met elkaar verbonden, bij voorbeeld in de eveneens schitterende roman 'Vuur en zijde'. In de beknopte levenslopen van de vrienden spelen momenten van geluk een grote en vaak sturende rol. Het zijn in feite ervaringen die buiten elk tijdsverloop lijken te staan.

Waarom is deze roman geschreven? Binnen de roman zelf geeft de schrijver (een personage waarvan ik niet helemaal zeker weet of ik hem in Meijsings plaats niet liever had weggelaten) deze reden: “Ik zal hun luiheid, ongeïnteresseerdheid, lafheid te boek stellen. Evenals hun hoop en liefde. Niet uit wraak of liefde van mijn kant, niet uit vijandigheid of compassie. Maar eenvoudig omdat ze zich aan mij voordoen als mensen die moeten worden beschreven. Omdat we vrienden waren. Opdat ik ze uit mijn herinnering kan bannen.”