KEVIN KWAM ALLEEN THUIS OM TE ETEN EN SLIEP BIJ VRIENDENCHRONISCHE SPIJBELAARS'In de gevangenis leerde ik te gehoorzamen'

recensie Kevin is nog maar net van de schrik bekomen. Zes weken geleden veroordeelde de rechter hem tot een voorwaardelijke straf van zes maanden wegens inbraak, beroving en poging tot doodslag. Hij hoeft dus niet de gevangenis in. Tenminste, zolang hij zich aan de voorwaarden van de rechter houdt: 'Ik moet naar school en ik moet naar mijn ouders luisteren. Als ik dat doe hoef ik niet naar de gevangenis.'

Kevin weet wat een verblijf in de cel inhoudt. Op het moment dat de rechter tot een oordeel kwam had hij er drie maanden voorarrest op zitten.

'Hij heeft onzettende mazzel gehad als je ziet wat hij gedaan heeft,' meent Hans de Kok, Kevins begeleider op het College Beroepsonderwijs Midden-Brabant in Tilburg. 'Bij een andere rechter had hij zo twee jaar onvoorwaardelijk gekregen.'

De relatief lichte straf is volgens Kevin geheel te danken aan het optreden van De Kok tijdens de zitting. 'Hans heeft tegen de rechter gezegd dat ik weer op school mocht komen. Als hij dat niet had gedaan was ik vast terug naar de gevangenis gestuurd. Dan had ik immers geen school gehad.'

De Kok vindt dat Kevin zijn invloed niet moet overdrijven. 'Ik heb gezegd dat hij op school mocht komen zodra hij vrij was, maar dat het niet vaststond dat hij er ook zou blijven. Vorig jaar heb ik nog geprobeerd hem naar een gewone school te krijgen, omdat hij een diploma wilde halen. Dat liep mis omdat hij vast kwam te zitten. Ik wil vrij zijn om te bepalen wat goed is voor Kevin en voor de school. Dat heb ik de reclassering ook gezegd.'

Een paar maanden nadat Kevin van de Mavo was gestuurd, hij was vijftien, werd hij voor het eerst door de politie opgepakt. Hij was toen net in de klas bij De Kok geplaatst. Voor die tijd had hij een paar maanden op straat rondgehangen omdat geen school hem wou hebben. En veel vrije tijd is niet goed voor Kevin, dan haalt hij rottigheid uit. De politie sloot hem drie dagen op wegens vuurwapen- en munitiebezit. Die spullen had hij van een vriend van een vriendin gekregen. Tijdens een ruzie met de moeder van een zijn vrienden zwaaide hij met het ding, waarop zij de politie alarmeerde.

'Toen ik thuis kwam na die drie dagen zitten, waren mijn ouders verdrietig. Maar niet boos, wat ik wel had verwacht. Dat vond ik wel mooi. Ik dacht: dan kan ik doen waar ik zin in heb. Het maakt allemaal niet meer uit, ze geven toch niet meer om me. Die avond ben ik meteen de stad in gegaan. Sindsdien ben ik bijna niet meer thuis geweest, ik heb steeds ergens anders geslapen. En ik ging stelen in winkels, kleren enzo. '

Ondanks alles ging Kevin wel naar school. Daar voelde hij zich rustig. 'Tegen Hans zei ik dat ik wegens ziekte drie dagen was weggebleven. Pas later heb ik hem over de politiecel verteld.'

In de zomervakantie, hij had weer vrije tijd, kwam Kevin een Chinees tegen uit Alkmaar die bedreven was in criminele zaken. 'Ik had geen zakgeld meer omdat ik niet thuis kwam, maar ik had wel geld nodig. Hij ook. Toen zijn we mensen gaan beroven, bij pinautomaten, onder bedreiging van een mes. En we hebben ingebroken. Bij een inbraak in Eindhoven hebben we bijna iemand vermoord. We wisten niet dat er iemand thuis was en hebben geprobeerd hem met een baksteen dood te slaan.'

Kevin zat in de derde klas Mavo van een lyceum in Tilburg, toen hij van school werd verwijderd. Er was een scooter van een van de leerlingen verdwenen en de verdenking viel op hem. 'De school en Kevin hadden enorme ruzie over wie er nu gelijk had over die brommer,' herinnert leerplichtambtenaar Hans Krens zich. 'Hij was ook al eens geschorst, de verhouding tussen hem en de school was volledig verpest. In zo'n geval verliest de leerling altijd. Dus heb ik toestemming voor de verwijdering gegeven.' Kevins moeder was het er niet mee eens en nam een advocaat in de arm. Maar het baatte niet.

Krens had er de grootste moeite mee Kevin op een andere school geplaatst te krijgen. 'Als een school mij ziet aankomen met een leerling, weten ze al dat er met hem of haar iets aan de hand is, anders ben ik er niet bij betrokken. De achtergronden weten ze snel genoeg, want ze informeren elkaar. Zo wordt een leerling nergens toegelaten.' In Kevins geval kwam erbij dat het februari was, ver na de teldatum van het ministerie van Onderwijs. De school die Kevin zou opnemen, kon naar subsidie fluiten.

Er bleef voor Krens niets anders over Kevin onder te brengen bij de 'bodemgroepers' van het College Beroepsonderwijs Midden-Brabant. Dat was de enige school die hem wilde opnemen. De leerlingen krijgen er onderwijs dat op de arbeidsmarkt is gericht. Nou ja, onderwijs. Kevin vindt dat het niet veel voorstelt. 'Een beetje bordjes schilderen, maar geen theorie.'

Zo kreeg Kevin 'de rekening voor alles wat er op de Mavo was gebeurd,' zoals hij het zelf uitdrukt. Al in de brugklas had hij regelmatig problemen. 'De klas was meteen een hechte club. Dat kwam omdat ik al een paar klasgenoten van de basisschool kende. En er waren een paar zittenblijvers, die ik ook al eerder was tegengekomen. We vormden een eenheid, waar de rest van de klas zich bij aansloot. Als er een paar spijbelden en naar de stad gingen, gingen we allemaal.'

Heel even, in het begin van het jaar, had Kevin nog zijn best gedaan zich goed te gedragen. 'Ik wilde een nieuwe start maken.' Op de basisschool had hij vaak problemen omdat hij zich agressief gedroeg. Als hij zich bedreigd voelde sloeg hij erop los. Dat begon al toen hij op zijn achtste voor het eerst op school kwam. Hij was met zijn moeder van Curacao naar Nederland gekomen en had een licht accent. Als hij daarmee werd gepest, kon de dader een klap krijgen.

Achteraf denkt Kevin dat zijn agressiviteit ook te maken heeft gehad met veranderingen thuis. Hij was eraan gewend alleen met zijn moeder te leven, zijn vader heeft hij niet gekend. 'Het was altijd zij en ik. Maar toen we net in Nederland waren kreeg ze een vriend. Ze trouwden en daar kon ik slecht tegen.

Nog iemand in huis. Ik vond hem bovendien niet aardig, want hij was heel streng.'

Kevin spijbelde veel in de brugklas, altijd in gezelschap van anderen. Ze hingen rond de school of gingen naar de automatenhal in de stad. Kevin was een populaire jongen. 'Ik stond altijd in het middelpunt van de belangstelling omdat ze me grappig vonden en omdat ik goed kon zingen en dansen. Ik vond dat niet altijd even leuk. Ze wilden al mijn tijd hebben en verwachten altijd zoveel.' Natuurlijk verwachtte de school ook van alles: goede cijfers, goed gedrag. En dat wilden zijn ouders ook. Dat dit een grote druk op zijn schouders legde, waardoor hij zich gestresst voelde, heeft Kevin pas later begrepen.

Tot ongenoegen van de spijbelaars vond de conrector van de school het niet goed als ze wegbleven van lessen. Dan belde hij hun ouders, wat de spijbelaars als verraad beschouwden. Ze namen wraak en pestten de conrector door rottigheid uit te halen, op een manier dat niemand wist wie het gedaan had. Kevin: 'We probeerden hem paranoia te krijgen. '

Maar de conrector was slimmer dan ze dachten. Op een dag betrapte hij hen op het jatten van snoep en tekenvellen. Dit keer dreigde de conrector alleen maar hun ouders te bellen, hij deed het niet. Zolang ze zich netjes gedroegen zou hij dat niet doen, zei hij. De jongens zaten klem en hielden zich rustig.

In het tweede jaar bleek dat de oorspronkelijke klas uit elkaar was gehaald en over meerdere tweede klassen was verspreid. Dit om de verdeeldheid te zaaien in de onrusthaard. Het mocht niet baten. Kevin: 'Toen zaten er in elke klas een paar van ons en de andere leerlingen van die klassen sloten zich bij hen aan. De keet was alleen maar groter geworden.'

Leerplichtambtenaar Krens heeft in die jaren niets over Kevins spijbelpartijen vemomen van de school. Jammer, anders had hij misschien iets kunnen doen om het probleem te verhelpen en was het later niet op een verwijdering uitgedraaid.

Het uitblijven van een verzuimmelding door de school verbaast hem op zichzelf niet. Dat komt hij vaker tegen als een school een leerling liever kwijt is dan rijk. Ook is een school minder geneigd tot melding over te gaan als een structureel contact met een leerplichtambtenaar ontbreekt. En dat, zo steekt Krens de hand in eigen boezem, was in die tijd het geval met het lyceum. Hij moest het werk in zijn eentje doen, voor de hele gemeente Tilburg. Een onmogelijke opgave. Vandaar dat hij zich op de scholen voor voorbereidend beroepsonderwijs concentreerde, waar het schoolverzuim over het algemeen het grootst is.

Kevin vindt dat hij niet mag worden aangevallen op zijn gedrag in de klas op de Mavo, want dat was best goed. 'Ik was rustig en lette ook wel op. Maar buiten de klas zocht ik ruzie en bedreigde leraren.' Hij had een naam onder de leraren op school en dat wist hij. 'Het ging mis toen mijn neef me een keer op school op kwam zoeken. Die is berucht. Hij is in Tilburg-West een soort legende. Hij is dé man, zeg maar. De leraren waren bang van hem en daarom kregen ze een hekel aan mij. Ze werden heel streng en moesten me steeds hebben. Er hoefde maar iets te gebeuren en ze zagen mij als het probleem.'

Trammelant op school kregen zijn ouders onmiddellijk te horen, want dan belden de leraren. 'Dat vonden mijn ouders heel erg. Zo kreeg ik thuis ook problemen. Om dat te voorkomen ging ik liegen over wat er op school was gebeurd. Als ze dat ontdekten, werden ze daar ook weer kwaad over.'

Kevin wilde de ruzies ontvluchten. 'Ik probeerde zoveel mogelijk weg te zijn van huis. Op een gegeven moment kwam ik alleen nog maar thuis om te eten en sliep ik bij vrienden.'

Zo was het ook nog toen Kevin bij Hans de Kok in de groep terecht kwam. Maar het grote verschil met vroeger was dat hij op school rust vond. Daardoor zag hij kans aan de verbetering van zijn schoolloopbaan te werken. Hij wilde dolgraag naar een school waarje echt wat leert, een diploma kan halen. Dus liep De Kok zich het vuur uit de sloffen om hem terug te krijgen naar het regulier onderwijs. En zowaar, vlak voor de zomervakantie had hij een plekje gevonden op een Mavo. Meteen na de vakantie zou Kevin er beginnen. Maar drie dagen voor de eerste schooldag werd hij opgepakt. De Chinees had hem verrraden. Kevin schudt zijn hoofd terwijl hij het vertelt. Dat was nog eens zonde, dat hij niet naar die Mavo kon. Zijn laatste kans verspeeld. Toch, moet hij eerlijk zeggen, heeft de tijd in de gevangenis hem goed gedaan. 'Het is net of het zo heeft moeten zijn.

In de gevangenis heb ik geleerd om te gehoorzamen, het was daar heel streng. Daarom vind ik het niet moeilijk meer om te doen wat mijn ouders zeggen. We kunnen nu veel beter met elkaar opschieten.'

Natuurlijk is hij ontzettend blij dat hij niet meer naar de gevangenis hoeft. 'Ik ben helemaal clean, ik kan opnieuw beginnen. Alles wat er vroeger is gebeurd, is afgesloten met het vonnis van de rechter.'

In de gevangenis heeft hij veel aan houtbewerking gedaan, waardoor hij het plan heeft opgevat timmerman te worden. De Kok helpt hem arbeidsdisicpline op te bouwen. 'Ik heb hem hier in de werkplaats gezet, dan kan hij leren doorwerken en op tijd komen.' Kevin heeft al een stage gedaan bij een reclyclingbedrijf, maar dat beviel hem niet. De Kok: 'Hij moest er alleen maar sloopwerk doen, terwijl hij een echt vak wil leren. Dus nu ben ik in de slag met het arbeidsbureau om te zien of we hem in een of ander leer-werk traject kunnen krijgen, waar hij ook betaald krijgt.'

De Kok probeert ervoor te zorgen dat Kevin zo min mogelijk vrije tijd heeft. Want juist dan komt hij in de problemen. De verleidingen van de straat zijn groot en zijn zelfbeheersing is nog pril. Zo wil hij alleen in schooltijd over zijn verleden vertellen. Als tijdens het gesprek de bel gaat voor de pauze, trekt hij zijn jas aan, sjort zijn petje wat dieper over zijn voorhoofd en gaat een halfuurtje naar buiten. Voor de school staan twee jongens met een scooter. Ze hebben wiet meegebracht. Kevin rookt een jointje met hen.