Te veel toeristen en sociologen tussen leeuwen en wilden

recensie Agnes Sommer, Retour Nairobi, Babylon-De Geus, 238 blz. - ¿32,50 Dervla Murphy The Ukimwi Road, The Overlook Press, 275 blz. Ffyona Campbell, te voet door Afrika, Luitingh-Sijthof, 336 blz. ¿ 34,90.

Kennelijk worden ook uitgevers overspoeld met aanbiedingen in deze trant. Niets principieels tegen het genre reisverhalen, er zijn wetenschappers die prachtig verslag deden van hun dagelijkse ervaringen in Afrika. Maar te veel toeristen en sociologen willen beschrijven hoe ze zichzelf staande hielden tussen de leeuwen en de wilden. Niet alleen de macho-mannen van Parijs-Dakar bezwijken voor Afrika's Camel-zonder-filter-appeal, zo blijkt uit enkele recente boeken van vrouwelijke avonturier-zondagschrijvers. Zo fietste de Ierse Dervla Murphy van Kenia naar Zimbabwe, via Oeganda, Tanzania en Zambia.

Ze kan al even soepel schrijven als fietsen: “In een bedompt restaurantje, dat rook naar verschroeide veren en duffe urine, was ik de enige klant. Mijn berg matoke (maispap) werd opgevrolijkt met de poot van een geriatrische hen, die gestorven was aan ondervoeding.”

Rode draad in haar boek is de Aids-epidemie, die dit deel van Afrika teistert. Murphy's observaties getuigen van interesse in het gebied en zijn inwoners. Maar ja, na elk gesprek moet ze weer voort, want ze heeft nog een hoop kilometers en boeiende ontmoetingen voor de boeg. Het boek gaat dan ook niet over Afrika, Afrikanen of Aids, maar over wat een mens van in de vijftig, zonder aids, allemaal vermag met een peperdure mountain-bike.

De Britse Ffyona Campbell heeft nog meer spieren, maar aanmerkelijk minder belangstelling voor waar ze is, en wie daar zoal wonen. Ze liep tussen april 1991 en september 1993 van Kaapstad naar Tanger. Een dozijn bedrijven sponsorde haar, zodat ze een Landrover met twee chauffeurs kon laten meerijden. Maar ze heeft alle 16 088 kilometers gelopen, per dag vaak wel vijftig.

Voordat ze de wandeling begint, bezoekt ze de townships bij Kaapstad. Ze schrijft: “Totale bevolking van Khayelitsha en Crossroads: 15 000. Totaal aantal toiletten: twee.” We zijn dan op pagina 17, en de volgende tweehonderd pagina's beloven weinig goeds voor wie weet dat alleen Khayelitsha al meer dan een half miljoen inwoners telt.

Honderd pagina's verder beschrijft Campbell hoe ze novicen in een klooster in Zaïre tart in haar topje en korte broek. In Mauretanië loopt ze met wapperende blonde haren en uitgestrekte hand op een nomade af, die terugdeinst. “Ik wist niet dat het hier de gewoonte was dat mannen en vrouwen elkaar niet aanraakten. Wat zal dat een opwindende seks opleveren”, grapjurkt ze.

Een van de kleurenfoto's in het boek toont haar gezicht, met opgezwollen en bebloede wang, als ze in Marokko in elkaar is geslagen. “Dikke bult, eigen schuld”, had het onderschrift moeten luiden. Maar Campbell pruilt over “tweeduizend kilometer van seksuele intimidatie en geweld.”

Een even treurig gebrek aan respect spreekt uit het boek 'Retour Nairobi', van de Nederlandse sociologe Agnes Sommer. Zij had eerder succes met een boek met de misleidende titel 'Houden van Afrikanen', dat in essentie handelde over haar pogingen in Kenia een Samburu-jongen aan de haak te slaan. Het wachten is op de bordeeltoerist in Bangkok die een boek 'Houden van Aziaten' schrijft.

In 'Retour Nairobi' beschrijft Sommers haar docentschap aan de Kenyatta-universiteit, die wat haar betreft maar moet worden opgeheven omdat er uitsluitend achterlijke docenten en studenten rondlopen. Sommers redding, afgezien van haar gekroel met (alweer) Samburu-krijgers, is ene dr. Osman, die ze nog kent als “een in peentjes handelende econoom” aan de universiteit. Hij heeft een louche zaakje opgericht dat moet doorgaan voor een hulporganisatie voor Somalië.

“Dr. Osman is een Keniaanse Somali die, naar hij schaamteloos bekent, wel brood ziet in de burgeroorlog”, schrijft Sommer, die zelf ook weinig last heeft van schaamte: ze neemt ontslag aan de universiteit omdat ze bij deze oplichter beter kan verdienen.

Tegenwoordig verblijft Sommer in Oeganda. Arm land. Liever hinkel ik van Kaapstad naar Tanger en terug dan een onverhoopt boek over haar verblijf aldaar te lezen.