Al wie Leiden bezocht nu te boek gesteld

recensie LEIDEN (ANP) - Hongaarse vakantiekinderen, Italiaanse terrazzo-werkers en zelfs de Zwitserse hoogleraar Albert Einstein. Iedereen (blijvers en passanten), die tussen 1918 en 1955 langer dan 24 uur in Leiden bleef, moest zich melden bij de politie. Dat historische vreemdelingenregister is de basis voor het boek 'Nieuw in Leiden', over de buitenlandse gasten uit die tijd.

Cor Smit, een van de vier redacteuren van het boek, licht het unieke aspect van het historische werk toe: “Het is voor het eerst dat migranten in het interbellum in zo'n breed perspectief zijn onderzocht. Het vreemdelingenregister van de Leidse politie is nog intact en dat is zeldzaam. Vaak zijn dergelijke archieven al opgeruimd.” Volgens Smit zijn met name de Hongaarse vakantiekinderen nooit eerder zo uitgebreid beschreven.

De groep Leidse vreemdelingen was gevarieerd. Anders dan tegenwoordig kwam het grootste deel bij Leidenaren in huis terecht. Dat gold zeker voor de Duitse dienstmeisjes (de grootste groep) en de Hongaarse pleegkinderen. Veel dienstbodes trouwden met een Leidse man en velen van de jonge Hongaren die naar de Lakenstad kwam om aan te sterken, bleven ook.

Van de mensen die er tijdelijk verbleven was Albert Einstein de bekendste. Van 11 tot 30 mei 1920 sliep de Zwitserse hoogleraar in de Witte Rozenstraat 57. Overdag gaf hij gastcolleges op de universiteit.

De schrijvers - historici Leo Lucassen en Gerard van der Harst - bestudeerden naast het vreemdelingenregister ook andere bronnen. Zo interviewden zij immigranten en hun nakomelingen. Op die manier ontstond een beeld van het politiebeleid, de gastvrijheid, de jaloezie bij de Leidenaren en de onzekerheden bij de vreemdelingen.

Het boek 'Nieuw in Leiden' is deels voortgekomen uit het project 'Leiden stad van vluchtelingen'. Dat project begon nadat de Centrum Democraten (CD) in 1994 twee zetels in Leiden kregen. De Leidenaren werd duidelijk gemaakt dat meer dan de helft van de bevolking zelf ook afstamt van buitenlandse vluchtelingen.