Opa's broek is geld waard

recensie David Little, 'Vintage Denim'. USA, 1996, Lake Salt city, Gibbs-Smits Publisher.

Europa en Nederland zijn nog maar nauwelijks aangestoken door de rage rond de zogenaamde 'Vintage jeans', maar in Los Angeles en Tokyo bestaat er al sinds twintig jaar een levendige handel. Rond Shibuya Park in Tokyo is zelfs een hele wijk met alleen maar Vintage Denim-Stores en in Los Angeles zijn er tientallen te vinden rond Melrose Avenue. Maar de echte zeldzame exemplaren, zegt een Nederlandse verzamelaar vertrouwelijk, zijn alleen op geheime adressen te verkrijgen. Zo is er in Vancouver een zaak, waar in de hele winkel geen spijkerbroek te bekennen is. Pas als je er een paar maal omzichtig naar jeans informeert - op een toon alsof je om hash of verboden porno komt - gaat de deur naar de achterkamer open. Daar openbaart zich dan een walhalla voor elke verzamelaar met zeldzame Levi's uit 1927 (herkenbaar aan een riempje in de taille), oude Wranglers en populaire Big E's' en 'Red Lines'.

Maar wat zijn 'Big E's' en 'Red Lines' precies? Voor een leek hebben Vintage Jeans iets van een zoekplaatje. In honderd jaar is de spijkerbroek eigenlijk alleen maar in detail veranderd. Die details moet je haarfijn kennen, zo blijkt uit het boek 'Vintage Denim' van David Little, voordat je iets van de verschillen begrijpt. De Levi's 501 van voor 1922 is bijvoorbeeld te herkennen aan extra knopen voor bretels, nadien worden ze vervangen door lusjes voor de broekriem. In 1936, als de eerste illegale Levi's op de markt komen, wordt de 501 herkenbaar aan het befaamde rode lusje met logo op de achterzak. In 1971 ondergaat dat lusje een belangrijke wijziging: de hoofdletter E verandert in een kleine letter. En daar is dan het aanknopingspunt voor de verzamelaar. De big E op het lusje geeft aan dat de 501 tussen 1936 en 1971 gemaakt is. Vervolgens moeten nog miniemere details als een dubbel stiksel op de achterzak of de nummers van de knoop duidelijk maken uit welk jaar die broek dan precies stamt en wat de waarde is.

Zo'n zelfde verhaal geldt ook voor de Red Lines, ook een 501 maar dan herkenbaar aan een rood ingeweven draadje in de zelfkant van de broek. Dit detail, alleen te zien als je de broek van binnen bekijkt, geeft aan de broek voor 1986 gemaakt is. Deze Red Lines zijn de laatste Vintage trend en de fans dragen ze bewust met omgeslagen pijpen, zodat de buitenwereld kan zien dat ze in een echte 'Vintage' lopen. In Japan zijn ze zo populair dat ze er de bijnaam Akamimi dragen, wat zoiets als rood ezeloortje betekent.

Verzameldrift valt voor te stellen bij een uniek, handgemaakt Chanelpakje. Maar bij een spijkerbroek waarvan alleen Levi's er sinds 1870 twee en een half biljoen geproduceerd heeft wordt dat moeilijker. Toch is die hysterie rondom de jeans te verklaren, meent Little die zelf een verwoed verzamelaar is. Want volgens hem zal de spijkerbroek de modegeschiedenis ingaan als hét kledingstuk van de twintigste eeuw. De jeans wordt door jong en oud, dwars door alle sociale lagen heen gedragen en is daarmee het meest democratische kledingstuk dat wij kennen. Tegelijkertijd zijn er maar weinig kleren waarmee je zo'n intense emotionele band opbouwt. Een nieuwe spijkerbroek, daar groei je in, het wordt een tweede huid.

Wat de spijkerbroek werkelijk bijzonder maakt is het aansprekende aura dat er sinds de jaren vijftig aan kleeft. Wat van oorsprong een sterke broek voor goudzoekers was, wordt in de jaren dertig met behulp van Hollywood al het stoere, onconventionele kledingstuk van de tot de verbeelding sprekende Cowboy. Filmsterren als Marlon Brando en James Dean buigen het imago van de broek in de jaren vijftig met films als The Wild One en Rebel without A Cause om tot het symbool van jeugd en rebelse onaangepastheid. Bovendien maken ze - de acteurs dragen een nauwsluitend model - de broek tot het meest sexy kledingstuk voor de man.

Aangezien weinig mensen tot nu toe die 'klassieker'-waarde van de jeans hebben ingezien zijn de meeste broeken gewoon tot op de draad versleten. Zo kan het gebeuren dat van sommige modellen nu nog maar vijf exemplaren op de hele wereld te vinden zijn. En toegegeven, dat maakt deze broeken en jasjes toch wat extra 'authentiek'. Maar of dat nou dertigduizend dollar waard is?