In Kuifje tekende Hergé zijn betere ik

recensie Pierre Assouline: Hergé, biografie. Vert. Désiré Schyns. Meulenhoff/Amsterdam; 544 blz. - ¿ 49,90.

Maar in zijn lijvige biografie stelt Pierre Assouline, die eerder tekende voor een uitstekende biografie van Georges Simenon, meteen vast dat Hergé gecollaboreerd heeft en niet weinig ook. Ondubbelzinnig noemt Assouline dat hoofdstuk dan ook: 'Gouden tijden'.

Er wordt door Hergé's vrouw Fanny streng gewaakt over de nalatenschap van Georges Remi, zoals hij werkelijk heette. Zij is na zijn dood hertrouwd met de Brit Nick Rodwell, die aan het hoofd staat van de wereldwijde Hergé-stichting annex Kuifje-exploitatiemaatschappij met een jaaromzet van honderden miljoenen guldens. Het is opmerkelijk hoeveel vrijheid Assouline kreeg om in de archieven te zoeken, en het is vooral opzienbarend dat de weduwe de biografie heeft laten passeren. Assouline zelf vermoedt dat Fanny Rodwell het tijd vond om “het gezwel door te prikken, om een bepaalde duistere periode in zijn leven niet langer in een waas van twijfel te hullen.”

Die duidelijkheid is er dan nu. Wie na het lezen van Marten Toonders autobiografie 'Het geluid van bloemen' vaststelde dat de schepper van heer Bommel, die tijdens de oorlog lang doortekende voor De Telegraaf, geen held was geweest en wel erg veel bekommernis had gehad om privé-beslommeringen, die moet na Hergés biografie vaststellen, dat Toonder en Hergé in die periode géén raakvlakken hadden. Voor Hergé was de oorlogstijd ook financieel gesproken een gouden tijd. Hij had volop werk, tekende strip na strip en ontving kolossale honoraria voor zijn boeken. Van het verzet was hij, anders dan Toonder, niet op de hoogte.

Georges Remi was een product van zijn tijd en zijn rooms-katholieke opvoeding. Gevormd door pater Norbert Wallez, hoofdredacteur van het dagblad 'Le Vingtième Siècle', “patriot, conservatief, bespeler van de publieke opinie, antisemiet, anticommunist, bestrijder van de parlementaire democratie, verklaarde tegenstander van de vrijmetselaars”. Hij was de steun en toeverlaat van de in 1907 geboren Hergé, die in hem alleen 'iemand met fascistische sympathieën' kon ontdekken.

Het duurde heel lang, tot eind jaren vijftig alvorens Hergé besloot zijn eerste vrouw Germaine te verlaten voor Fanny en zich eindelijk te ontdoen van de invloed van Wallez. Maar toen was het al geen inzicht meer, maar een praktische keuze van een verliefde heer op leeftijd.

Ook tijdens de oorlog bleef Wallez de steun en toeverlaat van Hergé. Daarom ook meent Assouline dat Hergé zich steeds dommer voordeed dan hij werkelijk was. “Was Hergé in politiek opzicht even onnozel als Kuifje in het leven? Het valt te betwijfelen. Hij volgde de actualiteit altijd op de voet, en ontcijferde die door middel van een goede historische kennis. (. . .) Toen een dertigtal personeelsleden van Le Soir ambtshalve naar Duitsland werd gestuurd om als werkkracht te dienen, wist hij dat hij nooit zou worden lastiggevallen.”

Hergé was een antisemiet zoals die er velen waren voor de oorlog, in België maar ook hier. Alleen wist Hergé donders goed aan welke kant zijn boterham besmeerd werd en gedroeg hij zich daarnaar, hij heeft z'n antisemitisme nog achteraf gecorrigeerd. Hij hertekende ook strips op aanwijzingen van de Duitsers onder wier leiding Le Soir werd uitgegeven en uitstekend verkocht. De krant was geen Volk en Vaderland, maar een veel geluktere poging dan die met De Telegraaf om een krant van de bezetter te maken, die niet werd geboycot of zelfs als zodanig herkend. Hergé wist wat de grafici van hem dachten en dat was niet best, alleen hadden zij een betere reden om in vredesnaam dan maar door te werken. En die reden eigende hij zich gaandeweg toe.

Kuifje is een padvinder die zich reporter noemde, hoewel hij dat nooit was. In vele opzichten is Hergé gaan hangen aan dat karakter, “buitensporig deugdzaam, ridderlijk, ernstig, dapper reporter, verdediger van zwakken en onderdrukten, zoekt het avontuur niet op maar raakt er altijd toevallig in verzeild, pienter, geluksvogel, bescheiden.” Hergé was een padvinder, maar hij bleef het. Pierre Assouline kan aannemelijk maken dat hij dat soms ook deed omdat het hem wel zo goed uitkwam.

Hergé maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog geroemde strips als 'De sigaren van de farao', 'Het gebroken oor', 'De scepter van Ottokar' en 'De schat van Scharlaken Rackham'. Na de oorlog verzonk Hergé in een diepe depressie, als slachtoffer van de slordige Belgische manier van omgaan met verraders - hoewel

dat niet gek veel slordiger was dan hier. Alle redacteuren van Le Soir kwamen voor het gerecht, en kregen soms zware straffen, Hergé zag vroegere vrienden geëxecuteerd worden. Maar de populaire schepper van Kuifje bleef buiten schot, want ach, hij deed toch ook niet meer dan de kinderen wat vermaken met zijn grote held, die weldra weer in het nog grotere kassucces van een eigen weekblad verzeild zou raken.

Pierre Assouline reikt in zijn biografie volop gegevens aan om Georges Remi te kunnen kenschetsen als een geniale tekenaar en voortreffelijke schrijver, maar ook als een man die in de grond niet deugt. En die in zijn verdediging te makkelijk leunde op zijn opvoeding, begeleiding en naïveteit. Om dat beeld compleet te krijgen had Assouline ook nog wat persoonlijke gegevens boven water moeten krijgen. Maar Hergé privé blijft wat terzijde. Hij was een schuinsmarcheerder op z'n tijd, z'n eerste vrouw, met wie hij op den duur eerder een vriendschapsrelatie had dan een liefdesrelatie, vergaf hem dat.

Maar wat voor een soort vreemdganger onze bevlogen padvinder precies was, wordt niet duidelijk. Tenzij uit Germaine's klacht, dat hij, och arme, midden in z'n peno-pauze viel voor een hittepetitje in plaats van voor een dame van zekere allure. En pater Wallez krijgt wel van erg veel de schuld in relatie tot een volwassen man, wiens strips zo populair waren, dat Hergés oorlogsverleden erdoor uitgewist werd. Althans, waardoor hij zelf er een goed heenkomen mee kon vinden: ik was misschien naïef maar begaafd.

Het is waar. Hergé kon fabuleus tekenen. Maar Kuifje was wat hij liefst had willen blijven: altijd vijftien jaar.