Gerrit Krol vernieuwt zichHerschreven roman 'De ziekte van Middleton' zit nu vol actie

recensie Gerrit Krol: Middletons dood. Querido, Amsterdam. 238 blz., ¿ 39,90.

Bij vergelijking wordt duidelijk dat Krol op het ogenblik volstrekt anders denkt over romanschrijven dan hij vroeger deed. Toen hield hij ervan om het verhaal zo veel mogelijk te onderbreken met uitweidingen, lijstjes, illustraties, berekeningen. Het leverde hem de niet erg verkoopbevorderende reputatie op een moeilijke schrijver te zijn, iemand die experimenteert met de romanvorm.

Al een aantal jaren, misschien is het begonnen met 'De man achter het raam' uit 1982, is Krol echter bezig van dat imago af te raken en probeert hij zijn romans een heldere structuur en een strakke verhaallijn te geven.

Herkenbaar

Gelukkig verloochent hij zichzelf daarbij niet en blijft wat hij schrijft, een kwestie van stijl natuurlijk, altijd direct herkenbaar als van hem en van niemand anders. Maar de tijd dat men zijn boeken op willekeurig opengeslagen bladzijden kon beginnen te lezen - een eis die hij ooit stelde aan zijn werk - is definitief voorbij. 'De ziekte van Middleton' is een oude, 'Middletons dood' een nieuwe Krol.

Op zichzelf is het een heel bijzondere onderneming, deze uitbreidende herschrijving van een vroegere roman. Het komt wel vaker voor dat schrijvers een herziene versie van een boek uitbrengen, maar daarbij vergeleken is wat Krol doet van een totaal andere orde. Hij gebruikt elementen, en ook tekst, uit zijn eerdere roman als basis voor een geheel nieuw boek, dat dan ook terecht een andere titel heeft gekregen.

Eigen vorm

'De ziekte van Middleton' is hiermee ook niet vervangen of ongedaan gemaakt, integendeel, het boek heeft zijn eigen vorm en inhoud en kan, nog steeds, om zichzelfs wille gelezen worden. Hetgeen ook geldt voor 'Middletons dood', natuurlijk.

Met de ziekte van Middleton, in de gelijknamige roman, wordt bedoeld de verslaving aan het bekijken van pornoplaatjes van de zwaarbeboezemde Margaret Middleton. John Pipper is, hoeveel vrouwen hij ook in de loop van de tijd ontmoette, niet bij machte een werkelijke relatie aan te gaan. Zijn idool is een foto en zijn ziekte maakt van hem een zwak en dromerig type dat van de verbeelding leeft.

Krol heeft Pipper in 'Middletons dood' een andere naam gegeven, Wouter van der Pijl, en dat is al veelzeggend voor het verschil tussen beide boeken: het eerste ironisch en grappig, het tweede zakelijk en doelgericht. Wouters geschiedenis is juist een ontvoogdingsverhaal; hij ontwikkelt zich tot iemand die niet meer afhankelijk is van de fictie van Middletons kolossale borsten.

Hij geneest van de ziekte en weet zijn plaats in de wereld te vinden, ook als getrouwd man. Waar Pipper in het puëriele stadium bleef steken, daar wordt Wouter gaandeweg volwassen en staakt hij het gedonderjaag met vrouwen, dat met de ziekte van Middleton gepaard ging. Het is Herta, de vrouw met wie hij trouwt, die hem het gevoel geeft dat hij eindelijk past; door haar reacties en realiteitszin geneest hij.

Gruwelijk

De nieuwe roman is in tegenstelling tot de eerdere, die een open einde heeft, naar de afronding toe geschreven. Daar komen verschillende verhaallijnen op een verrassende en gruwelijke wijze bij elkaar. De afloop dient hier verzwegen te worden, maar wel kan ik zeggen geen ogenblik op zo'n einde gerekend te hebben.

Bij nadere beschouwing blijkt een en ander toch wel te zijn voorbereid, maar die voorbereidingen zijn zo verdekt opgesteld, dat ze je niet op de gedachte brengen. Krol heeft, volgens zijn nieuwe opvattingen, de touwtjes van het verhaal strak in handen gehouden, maar ook weer niet zonder subtiliteit.

Waar vroeger werk, zoals 'De ziekte van Middleton', zich er juist op toelegde de vaart uit elk verhaal weg te nemen door telkens te interrumperen en de horizontale lijn om te buigen naar een verticale, daar richt deze nieuwe roman zich uitsluitend op de voortgang van het verhaal. Zozeer zelfs, dat de gebeurtenissen zich in vliegende vaart lijken af te spelen, er zit een geweldige vaart in dit boek, dat kortgehouden, snel geschreven is. Ook de vele dialogen hebben dat karakter.

Spanning

'Dramatisch' noemt Krol zijn boek en daarmee bedoelt hij dat het zo in elkaar zit, dat je spanning voelt, dat de tekst ergens naartoe werkt, naar een einde, een ontknoping. De oude Krol schreef niet op zo'n manier; die was veel contemplatiever ingesteld. De nieuwe oefent zich nu al een tijdlang, bij voorbeeld in de zeer gevarieerde roman 'Omhelzingen', in een vertelwijze waarin meer actie is verdisconteerd.

'Middletons dood' is daar, ook al door het contrast met 'De ziekte van Middleton', een prachtig voorbeeld van.