Leerdam leert trots te zijn op glas

Steeds meer mensen die aan Leerdam denken, denken aan glas. Maar de trots van de Leerdammers op het van zichzelf al zo mooie materiaal is nog maar onlangs tot bloei gekomen. ,,Vroeger was het niets meer dan een bron van inkomsten voor een groot deel van de bevolking. Nu zijn vele Leerdammers ambassadeurs van het glas.''

'Leerdam glas 1878-1998', heet het bij het nationaal Glasmuseum verkrijgbare boek over de glasindustrie in Leerdam. ,,De titel moet worden uitgesproken met de klemtoon op de tweede lettergreep van 'Leerdam', dan komt gelijk de essentie naar voren'', zegt Kick Gereke, beleidsmedewerker kunst en cultuur van de gemeente Leerdam en bedrijfsleider van het daar gevestigde Glascentrum. ,,Hoor maar: 'Leerdàm glas'. Dat staat voor een soort glas dat in principe ook best ergens anders kan zijn gemaakt. Het is glas waarvoor sommige mensen alle verzamelbeurzen afstruinen, omdat het het resultaat is van de unieke samenwerking tussen kunstenaars en glasblazers die in Leerdam al langer dan een eeuw bestaat.''

Op zichzelf bestaat de glasindustrie in Leerdam al veel langer. In 1765 begonnen twee Duitsers er de eerste glasblazerij, net buiten de stadsmuren aan de oevers van de Linge, ongeveer de plaats waar nu nog altijd de fabriek van Royal Leerdam staat. Ze kwamen er niet voor de schoonheid van de Lingestreek. De belastingen en accijnzen waren er laag, en via de Linge konden de grondstoffen per schip worden aangevoerd.

Het was het begin van de glasindustrie, die naast de houthandel de belangrijkste economische pijler van Leerdam werd. Videofilms in het Nationaal Glasmuseum tonen zwartwitbeelden uit het begin van deze eeuw. De iets te hoge snelheid geeft de oude beelden een extra dynamische aanblik. Als bezetenen, zo lijkt het, scheppen mannen zand, stoken ovens op en blazen glas. 'Hutters' werden ze genoemd, een vanuit het Duitse Glashütte verbasterde term die de Leerdammers tot hun geuzennaam hebben verheven.

De merkbare trots van de Leerdammers op hun glas kwam echter niet vanzelf. In de glasfabriek werken was simpelweg vanzelfsprekend, en nog steeds hebben tal van gezinnen thuis glaswerk uitgestald dat grootvader of zelfs overgrootvader nog heeft gemaakt. Leerdam trad pas met zijn rijke verleden naar buiten in 1986, met de eerste 'Internationale Glasmanifestatie'. Op de drukbezochte manifestatie verzamelden zich glasblazers en -kunstenaars uit alle delen van de wereld. Het was een groot succes, en deed de gemeente Leerdam besluiten om zich nadrukkelijk te profileren als 'Leerdam Glasstad'.

In het Glascentrum, gevestigd in een voormalige houtloods bij de jachthaven en het centrum van het stadje, is het glasblazen in de maanden juli, augustus en september elke dag te bewonderen. De glasblazers die er werken zijn op uitnodiging van de gemeente van heinde en ver gekomen om hun kunsten één of twee weken te vertonen. ,,Om het publiek enthousiast te maken voor glas'', zegt bedrijfsleider Gereke. ,,Maar ook om het ambacht te behouden en om het gebruik van glas in de kunst te stimuleren.'' Wie ooit in het glascentrum heeft gewerkt, kan dat bijschrijven op zijn cv. Zo ver is het al met de ambities om van Leerdam hét centrum op het gebied van glas te maken, zegt Gereke.

Het Glascentrum is er ook om de bezoekers van Leerdam warm te maken voor al het andere dat er op het gebied van glas is te beleven. De directeur die de Vereenigde Glasfabriek in de jaren twintig op de internationale kaart zette, H. Cochius, woonde in een groot huis aan de Linge. Daar is nu het Nationaal Glasmuseum gehuisvest waar de invloed van kunstenaars op het ontwerp van glas als kunst- en gebruiksvoorwerpen centraal staat. De collectie omvat een representatief deel van de ontwerpen die de aan de fabriek verbonden kunstenaars voortbrachten. Er is onder meer een verkooptentoonstelling met glasontwerpen van Jan des Bouvrie. Veel glaswerk is ook te zien en te koop in de galerieën in het oude centrum. De galerieën Leerdam, Verboog, Via Verde en Broft hebben een sterk gevarieerd aanbod.

,,Vele Leerdammers zijn echte ambassadeurs van het glas geworden'', zegt Gereke. ,,Iets van hun verleden zit zelfs nog in hun mentaliteit besloten. In de glasfabriek heerste altijd een strenge hiërarchie. Dat zie je terug in het verenigingsleven: tot in de puntjes georganiseerd.''