Hitler, een zwakke dictator in een Führerstaat

recensie Norbert Frei: De Führerstaat - De nationaal-socialistische heerschappij 1933-1945. Het Spectrum, Utrecht; 288 blz. - ¿ 39,90.

Ofschoon overzichtswerken zich niet zelden tot het tekenen van grote lijnen en ruime kaders (moeten) beperken, is Frei er in geslaagd de geschiedenis van de Führerstaat in een nuchter, afstandelijk idioom min of meer volledig uit de doeken te doen. Daarentegen houdt de compactheid van het boek wel in dat een aantal facetten - zoals een beschrijving van 'het' NSDAP-electoraat, de betekenis van het Duitse verzet en de rol van de justitie - onderbelicht blijft.

Ondanks de gelijkschakeling op de meeste maatschappelijke terreinen en de terreur van Gestapo en SS, slaagde Hitler er niet in om de gehele Duitse samenleving in zijn greep te krijgen. Daarom was hij feitelijk 'een zwakke dictator', concluceert Frei in navolging van o. a. Hans Mommsen. Hitlers politieke successen en de werking van de Führer-mythe zorgden er echter voor dat zijn machtsontplooiing ongekend effectief was. Dat Hitler, in het zicht van het einde, de ondergang van Duitsland zèlf leidde en bevorderde, is - zeker na Sebastian Haffners 'Anmerkungen zu Hitler' - geen verrassing meer.