Satire werkt alleen bij scheutjes

recensie Iedereen die in Nederland iets futiels op de buis mag doen en niet na een week al is vervangen, blijkt in de tussentijd bevallen van maar één dwanggedachte: een eigen talkshow. Bij de oceaan aan zendtijd moet het heel raar lopen als die er na een tijdje niet van komt. Daar danken we in Nederland gemiddeld zo'n tien talkshows per dag aan.

Zelfs bij een explosie van talent is het onbestaanbaar dat Nederland voldoende mensen bezit die zo'n programma op enig niveau kunnen presenteren. Het was niet alleen die overmaat die Wim de Bie ertoe bracht zijn 'talkshowboek' te schrijven: 'Different koek!'. Het was vooral het uitbenen van de private emoties van de gasten dat zijn gemoed deed overlopen.

Wim de Bie haalde een deel van zijn gelijk uit het feit dat het boek over 'De Ronde van Witteman' uit de handel genomen moest worden omdat de mensen die daarin waren verschenen niet gevraagd was om toestemming voor het boek. Zie je wel, was zijn stelling, ze deugen zelfs dáár niet.

Dat nu moet bestreden worden. Wie het totaal aan talkshows overziet en vooral kijkt naar programma's waarin emoties een rol spelen, moet zien dat 'De ronde van Witteman' niet zo exemplarisch abject was, trouwens 'Rondom Tien' ook niet. Dat zijn nu juist twee tv-programma's waar met zorg een redactie bij werd gezocht. Je kunt er iets tegen hebben dat iedereen z'n lek en gebrek landelijk wil toelichten, en dat her en der geen grens meer wordt gesteld. Dan deugt het soort niet. Maar in het soort zijn enkele programma's positieve uitzonderingen.

Alleen, het heeft geen zin om het per boek tegen 'Koffietijd', 'Catherine' of de '5 Uur Show' op te nemen. Dan moet je een tegenstander van kaliber zoeken.

In zijn boek geeft De Bie de integrale teksten van een reeks van zijn quasi-nachtelijke talkshows op de radio, 'Praatpaal'. Tussen de teksten door beschrijft eindredacteur/producer Michael Bloemkolk de motieven die tot elke uitzending leidden.

'Different koek!' is over het geheel genomen een leuk boek, dikwijls. Maar, en dat klinkt in dit verband paradoxaal, het duurt te lang. Satire werkt bij scheutjes, niet bij karrenvrachten. Zoals ook de tussendoortjes van Bloemkolk niet gedoseerd zijn. Hij gooit er voortdurend quasi-modieuze Amerikaanse woorden doorheen. Dat werkt in een sketch, maar in een boek wordt het na de zevende keer vermoeiend. Eerlijk gezegd, het kostte moeite de laatste stukjes Bloemkolk nog te lezen.

Toch gedaan, en toen ook nog geïrriteerd geraakt vanwege het feit dat Bloemkolk eigenlijk een nieuwe Jef Rademakers is, de man van wie hij het vak geleerd heeft. Het is al te veel eer om alles terug te voeren tot Jef Rademakers. Is Paul Witteman in zijn ronde werkelijk niet meer dan een handige exploitant van de erfenis van Rademakers?

Als parodie is 'Different koek!' te lang, als satire is het boek leuk maar niet aanhoudend scherp genoeg. De combinatie van die twee levert een perfect beeld van de jaren negentig, namelijk dat van onmacht om in beperking de meester te zoeken.