Ian Banks is altijd goed voor een paar slimmigheidjes

recensie De Schot Iain Banks speelt in zijn romans vaak met de suggestie van een complot. Het al eerder in het Nederlands vertaalde 'The Crow Road' draait om een serie sterfgevallen en een verdwijning binnen de familie McHoan, terwijl in 'Complicity' een aantal hooggeplaatste personen op gruwelijke wijze vermoord wordt.

Ook in 'The Business' kan het haast niet anders of de gebeurtenissen die de hoofdpersoon, Kate Telman, overkomen, zijn op de een af andere manier in scène gezet. Maar net als in de oudere romans blijft het lang onzeker of dat inderdaad het geval is, wie daar achter zit, en waarom. Die spanning is ook dit keer de aanjager van de plot.

Banks opent sterk met een intrigerende schets van 'The Business', een wereldomspannende, grotendeels ondergronds werkende organisatie met enorme financiële macht. De kwalificatie 'maffia-achtig' zou op zijn plaats zijn, ware het niet dat de Business er een hoge moraal op nahoudt.

Kate, eind dertig, en als kind uit de achterbuurten van Glasgow gered door een vrouw die haar grote kwaliteiten zag, is inmiddels tot op subtopniveau in de Business gestegen. Ze is ernstig verliefd op haar collega Stephen Buzetski en probeert hem te verleiden. De man wil echter zijn vrouw niet ontrouw zijn. Dan krijgt Kate via de top van de Business een videotape in handen gespeeld waarop het overspel van Buzetski's vrouw is vastgelegd.

Dit brengt haar in een ernstig dilemma. Zal ze de tape aan Stephen doorspelen in de hoop dat die in haar armen vlucht, of moet ze hopen dat hij er zelf achterkomt? Tegelijkertijd zit een prins van het staatje Thulahn achter haar aan. Is er een verband tussen deze prinselijke avances en het feit dat de Business graag zijn invloed op de mini-natie wil vergroten?

Tot ongeveer halverwege de roman houdt Banks de vaart en de spanning er uitstekend in. Spielerei met geavanceerde technologie, een van Banks' lievelingsthema's, en de fantasievolle presentatie van de Business garanderen een superieur soort entertainment, terwijl Banks altijd goed is voor een paar knap gevonden slimmigheidjes. Zo proberen Kate en haar baas elkaar vliegen af te vangen met raadsels zoals welke twee letters er volgen in de reeks S, T, N, D, R, D, en hoe je op de vingers van één hand tot duizend kan tellen.

Maar als Kate voor een sabbatsverlof enige tijd in het primitieve Thulahn doorbrengt, laat Banks haar daar te lang verblijven, zodat de lezer zich dreigt te gaan vervelen. Bovendien legt Banks de ethische kwesties, die in eerder werk juist een aardig tegenwicht vormen voor de thriller-achtige spanning, er dit maal wat erg dik bovenop. En al mogen de verder ontwikkelingen Kate dan misschien verrassen; een beetje lezer ziet ze al vele tientallen pagina's van te voren aankomen. Al schrijft Banks goed genoeg om de lezer te behoeden voor voortijdig afhaken, de roman gaat toch een beetje als een nachtkaars uit.