Jackie trouwde Jack om zijn geld

recensie Christopher Anderson: Jack and Jackie. Portrait of an American Marriage. William Morrow and Co; 400 blz. - ¿ 50,40. John H. Davis: Jacqueline Bouvier. An Intimate Memoir. John Wiley & Sons; 208 blz. - ¿ 44,50.

Vooral vanaf het midden van de jaren zeventig kwamen de persoon en het presidentschap van Kennedy onder vuur te liggen. Kennedy's illegale praktijken met betrekking tot Cuba en Vietnam, zijn economische beleid en zijn schijnbare affiniteit met de zwarte bevolking, konden volgens menig historicus het daglicht niet verdragen. Toen in de jaren tachtig en negentig vooral aandacht werd besteed aan de seksuele escapades van de gebroeders Kennedy en aan hun vermeende binding met de mafia, was de ontmythologisering van JFK voltooid.

Toch wil dit allemaal niet zeggen dat er geen markt meer is voor nieuwe boeken over John F. Kennedy. Biografieën met JFK op de 'cover' vertoeven lang op de Amerikaanse boekentop-10 en de emotionele reacties op Oliver Stone's film 'JFK' bewijzen dat Kennedy nog een belangrijk onderdeel uitmaakt van het Amerikaanse collectieve bewustzijn.

Chistopher Andersons 'Jack and Jackie, A Portrait of an American Marriage', waarin uitgebreid aandacht besteed wordt aan de avontuurtjes van JFK, lijkt op het eerste gezicht weinig te verschillen van een 'doorsnee Kennedy-boek'. Het is echter Andersons verdienste dat hij de seksuele drang van Kennedy verhelderend in verband brengt met de gezondheidstoestand van de president. Zoals bekend leed Kennedy aan een chronische ontsteking van de urinewegen, een infectie die hij had opgelopen tijdens een van zijn vele seksuele uitstapjes. Hij leed ook aan de ziekte van Addison, waardoor zijn afweermechanismen tegen infectieziekten tot een minimum gereduceerd was.

Terwijl het JFK-beeld na drie decennia een doffe uitstraling geeft, neemt het imago van Jacqueline Kennedy bijna groteske vormen aan. Vooral sinds haar overlijden, op 19 mei 1994, kan de vroegere First Lady geen kwaad meer doen. In rap tempo verschijnen er nu vele adorerende biografieën over haar.

Of de huidige mythologisering van Jackie verklaard kan worden uit de seksuele escapades van haar man, is echter nog maar de vraag. Jackie was namelijk heel goed op de hoogte van zijn uitspattingen, zij het dat zij slechts eenmaal betrapt is op een negatieve uitlating over het gedrag van Jack. Gedurende een rondleiding door het Witte Huis merkte zij tegen een Franse fotograaf op: “Hier ziet u de kamer van mijn secretaresse (Pamela Turnure), van wie verondersteld wordt dat deze met de president slaapt.” De enige eis die Jacqueline aan Jack stelde, was dat zij niet in het openbaar voor schut gezet zou worden.

Jackie Bouvier trouwde Jack Kennedy vooral vanwege zijn geld. Nadat haar ouders gescheiden waren en haar moeder hertrouwde met de gefortuneerde Hugh D. Auchincloss, kregen Jackie en haar zuster Lee van hun moeder het advies ingepeperd om vooral rijk te trouwen zodat zij de aristocratische tradities van de Bouviers hoog konden houden.

De rol van aristocrate was haar op het lijf geschreven. Toen Robert Kennedy en zijn vader tijdens een diner een langdradige discussie hielden over de luchtverontreiniging, verbaasde zij haar tafelgenoten met de opmerking dat het probleem snel opgelost zou zijn als “de Amerikaanse luchtmacht Chanel No. 5 zou rondsproeien”. Ze keek geweldig neer op vice-president Lyndon Johnson en in het Witte Huis wist iedereen over wie zij sprak als zij het had over het 'knorrende varken uit Texas'.

Dat de mythe van Jacqueline die van haar man ontstijgt, ligt niet zozeer aan haar 'bitchy' karakter, maar meer in haar waardige wijze van optreden na de fatale schoten in Dallas. Ze gaf Jack een begrafenis zoals Lincoln die had, terwijl de eeuwige vlam te Arlington ook haar idee was. De briljante metafoor, 'Camelot in het Witte Huis', was van haar afkomstig en de wijze waarop zij het trauma van de aanslag verwerkte was die van de aristocrate, die zij graag wilde zijn.

Andersons portret van het huwelijk blijkt een gouden greep te zijn. 'Jack and Jackie' vertoeft reeds vele weken op de Amerikaanse bestsellerslijsten en de auteur heeft een aanbieding voor verfilming van zijn boek inmiddels op zak. Echter, hoezeer 'Jack and Jackie' ook een kassucces is, na het lezen ervan vraag ik mij toch af waarom de auteur het huwelijk tussen die twee als 'innig' karakteriseert. Natuurlijk bracht het persoonlijk leed, zoals een miskraam en de dood van twee baby's, beide echtelieden tot elkander. Dat neemt niet weg dat de lezer met de banale vraag blijft zitten of het huwelijk wel opgewassen was tegen JFK's vele buitenechtelijke relaties.

Niet 'Jack and Jackie', maar het adorerende werkje 'Jacqueline Bouvier. An Intimate Memoir', van Jacqueline's neef John H. Davis, geeft een antwoord op de vraag waarom Jack en Jackie voor elkander bestemd waren. In het familieportret besteedt Davis veel aandacht aan Jackie's vader, 'Black Jack' Bouvier, op wie zij, tot hysterische woede van haar moeder, stapelgek was. 'Black Jack', een effectenhandelaar op Wall Street, was een schuinsmarcheerder ten top. Van haar vader leerde Jackie dat trouw niet de belangrijkste prioriteit in een huwelijk is en dat er geen illusies gemaakt moesten worden over de oprechtheid van echtgenotes.

In dit opzicht vertolkte Black Jack dezelfde rol als de vader van Jack, 'Old' Joe Kennedy, die door Jack vereerd werd en ook een groot liefhebber was van het vrouwelijke geslacht. Bekenden van Jack en Jackie hebben nimmer kunnen begrijpen waarom zij zo moeilijk over hun vaders konden praten en realiseerden zich niet dat de twee vaders juist de verbondenheid van hun huwelijk dicteerden. De titel van een toekomstige 'bestseller' in het JFK-genre laat zich dan ook niet moeilijk raden: 'Black Jack and Old Joe'.