Zahra's liefde voor een sluipschutter

recensie Hanaan as-Sjaikh: Het verhaal van Zahra. Vert. Djûke Poppinga. De Geus/Epo, Breda; 249 blz. - ¿ 42,90.

Wat mij vooral boeide was de openhartigheid waarmee de schrijfster vrouwenlevens schildert in een wereld die mijlenver van de mijne af staat. Ze geeft een beeld van het dagelijks leven in een woestijnstaat, zonder overigens een exotische indruk te wekken. Acht jaar eerder verscheen van Hanaan as-Sjaikh 'Verhaal van Zahra'. Daarmee brak ze internationaal door en vestigde ze haar roem als Arabisch schrijfster die geen enkel taboe onaangeroerd laat. Dat boek is nu ook in een Nederlandse vertaling uitgebracht.

Libanon speelt in 'Vrouwen tussen hemel en zand' slechts een afgeleide rol. (Hanaan as-Sjaikh vertrok uit Libanon na het uitbreken van de burgeroorlog in 1975.) 'Het verhaal van Zahra' daarentegen is bijna geheel in Beiroet gesitueerd ten tijde van de burgeroorlog. Het dagelijks leven in deze door granaten en bommen geteisterde stad wordt beschreven vanuit het gezichtspunt van Zahra, een jonge, getraumatiseerde vrouw van dertig jaar. Haar leven is verwoest door haar gewelddadige vader, die haar moeder afranselde waar ze bij stond. De moeder zelf nam haar dochter mee naar het huis van haar minnaar waarbij het kind werd gedwongen om tegen haar vader te liegen.

Zahra heeft twee abortussen achter de rug en omdat zij geen maagd meer is, wat fnuikende consequenties heeft voor vrouwen in haar cultuur, gaat zij moedeloos naar Afrika om daar met een neef te trouwen. Hun relatie loopt op niets uit, omdat zij zenuwinzinkingen krijgt en niets van haar man wil weten. Zahra leert de liefde en het genot pas kennen op de trappen van een appartement waar een sluipschutter zich schuilhoudt, heer en meester over de oorlog. Paradoxaal genoeg wordt de vervreemding die zij voor zichzelf en haar lichaam voelde door de onmenselijke oorlog opgeheven.

Dit gegeven is het beste van het boek, dat minder rijp is dan Hanaan as-Sjaikhs latere werk. Het eerste deel over Afrika is veel te lang en alhoewel de schrijfster een vloeiende stijl hanteert, staan er zinnen in die erg clichématig aandoen. 'Het verhaal van Zahra' is vooral ongewoon vanwege het inzicht dat wordt geboden in de Libanese burgeroorlog en het geheime, door angst beheerste neurotische leven van een geïsoleerde vrouw die wordt geraakt door een van de kogels van de man met wie ze de liefde bedreef en van wie ze zwanger raakte.