Ondanks Alva toch band tussen Spanje en Nederlanden

recensie R. Fagel: De Hispano-Vlaamse wereld - de contacten tussen Spanjaarden en Nederlanders 1496 - 1555. Archief en Bibliotheekwezen in België, Brussel/ Bijleveld, Utrecht; 573 blz. - ¿ 70.

En toen de Nederlanders in opstand kwamen, moordden troepen van koning Philips II heel Naarden en Haarlem uit. Toch is die ellende maar een deel van het gemeenschappelijk Nederlands-Spaans verleden. Door de politieke eenheid onder de Habsburgers ontstond in de 16de eeuw zelfs een 'Hispano-Vlaamse' cultuur (waarbij 'Vlaamse' slaat op het geheel van de zeventien Nederlanden). De Leidse historicus R. Fagel beschrijft deze cultuur in zijn dissertatie.

De Spanjaarden die deze kant op kwamen, waren hoofdzakelijk kooplui, studenten en soldaten. Zij klitten bij elkaar in enkele grote steden; blijvende vestiging was uitzondering. Naar Spanje vertrokken grote groepen ambachtslui, kunstenaars en kooplui, maar de Nederlanders zwermden uit over het hele land en gingen meestal snel op in de bevolking. Enkel in een paar Spaanse steden bestond een 'Vlaamse' kolonie.

Dat Fagel toch een redelijk aantal noorderlijke emigranten uit de Spaanse archieven wist te lichten, is een prestatie. Tot dusver maken Nederlandse onderzoekers van 16de en 17de eeuw te weinig gebruik van deze archieven, waar een schat aan bronnen ligt. Maar Fagels conclusie dat de hele Spaanse en Nederlandse bevolking deel had aan de gemeenschappelijke cultuur, is met zijn gegevens niet te rechtvaardigen. Daar lijken de groepen emigranten te klein voor.